De Onthaaste School
Groen! opent het debat over de onthaaste lagere schooldag
Hieronder vind je de uitgebreide tekst rond het voorstel van Groen! over de onthaaste schooldag.
Verder vind je hier ook nog een antwoord op de meest courante vragen over dit voorstel.
Een onthaaste lagere schooldag, waar klassieke lessen worden afgewisseld met sport, cultuur en spelen. Waarbij kinderen met een achterstand beter worden begeleid en problemen met kinderopvang veel beter worden ondervangen. Eén van de ideeën voor ons Horizon-congres. De discussie is alvast gestart. Steeds meer kinderen vertonen gedragsproblemen. Al snel wordt met de vinger gewezen naar het onderwijs en haast de minister zich om extra middelen te mobiliseren voor zorgverbreding.
Kinderen die het Nederlands niet als moedertaal hebben, hebben weinig kansen in ons onderwijs. We doen het, wat dat betreft, veel slechter dan andere Europese landen. De minister haast zich om extra maatregelen te nemen voor een betere spreiding van allochtone jongeren, hij wil de ouders betrekken door die ouders te straffen die niet deelnemen aan de oudercontacten.
Leerkrachten worden steeds meer bevraagd om binnen de steeds beperktere schooluren , steeds meer problemen op te lossen.
Wordt het niet stilaan tijd om eens te gronde stil te staan bij de organisatie van ons onderwijs?
Tijdens het voorbije zomerweekend van Groen! in Nieuwpoort pleitte gastspreker en jeugdauteur Marc De Bel, zelf ooit leraar, voor een onthaaste schooldag, een schooldag waarin één derde aandacht voor het hoofd, één derde voor de handen en één derde voor het hart.
Binnen de huidige schooldag is er vooral plaats voor het eerste derde, voor het hoofd.
De schooldag is steeds meer gereduceerd tot kennisoverdracht.
Vroeger liep de schooltijd liep van 8.20 uur tot 16.20 uur met over de middag een ruime pauze zodat kinderen de mogelijkheid hadden om over huis te gaan eten.
Vandaag werken de meeste ouders en gebruiken alle kinderen hun middagmaal op school.
De middagpauze wordt beperkt tot één uur. De school begint dus later om 8.45 uur en eindigt vroeger om 15.30 uur. Schoolkinderen zitten een hele ochtend en een hele namiddag geconcentreerd in de klas om te lezen, te rekenen, biologie te volgen... Ze moeten stil zitten, opletten en zwijgen. Eén uurtje middagpauze om te eten en te spelen is onvoldoende om de spanning weg te ravotten.
Weinig ouders kunnen om 15.30 uur aan de schoolpoort staan, kinderen moeten in de naschoolse bewaking blijven of worden naar de buitenschoolse opvang gebracht. Hoe kwalitatief die opvang ook is, het blijft in de ogen van de kinderen een tijd van wachten tot men opgehaald wordt, een tijd waar men de school tot last is, waar men noodgedwongen opgevangen wordt en vooral hoopt niet de schande te moeten beleven dat net jouw ouders te laat zijn. Op woensdag blijft één van beide ouders thuis of vangen de grootouders op. Die dag moet dan gebruikt worden om alle andere talenten te ontwikkelen in de turnkring, de atletiekbond, de muziek- of dansschool enz…
…tenminste bij die kinderen die behoren tot de betere sociale klasse. Kinderen uit de lagere sociale klasse of allochtonen vinden de weg naar de buitenschoolse activiteit niet, ze hangen wat doelloos rond. Ondertussen groeit de schoolse achterstand van deze kinderen.
In de schooldag van Marc De Bel bestaat de breuklijn tussen het leren, het wachten tot men wordt opgehaald en de buitenschoolse activiteiten niet. Alle kinderen kunnen al hun talenten gebruiken op school tijdens de onthaaste schooldag. De kinderen worden niet van de school naar de kinderopvang en van de kinderopvang naar de buitenschoolse activiteit gebracht. De kinderopvang en de buitenschoolse activiteit worden naar het kind gebracht.
Die onthaaste lagere schooldag begint om acht uur ’s morgens en loopt tot 18.00 uur ouders die dit willen kunnen hun kind een uur later brengen of een uur vroeger ophalen.
Per klas zijn twee leerkrachten verantwoordelijk, één leerkracht start om 8 uur ‘s morgens en werkt tot 15.00 uur, de andere leerkracht start om 13.00 uur en is present tot 18.00 uur.
Binnen deze periode wisselen lessen rekenen zich af met keuze activiteiten, muziek, tekenen, toneel…worden ruime ravotpauzes ingebouwd, wordt er aan sport gedaan over de individuele klassen heen net zoals in de sportclub.
Kinderen die leerachterstand oplopen of onze taal niet echt machtig zijn worden extra begeleid…
Uit praktijkervaring in Antwerpen blijkt dat allochtone kinderen of kinderen uit een lager sociale klasse anders spelen. Ze spelen met kant en klaar dingen, geweren, poppen… en hebben zelden constructief speelgoed. Laat nu precies het maken van puzzels, het bouwen van Lego of Mecano torens helpen om ook de schoolse vraagstukken op te lossen. Ook voor lagere schoolkinderen is spelen dus nog belangrijk.
Groen! gaat tijdens de debatten in aanloop naar het horizoncongres van november het voorstel van de onthaaste lagere schooldag verder uitwerken en nodigt iedereen die betrokken is bij onderwijs, kinderopvang of buitenschoolse activiteiten uit om mee na te denken over de onthaaste schooldag.
Vraag & Antwoord
Wellicht heb je via de pers al iets opgevangen over de onthaaste school. Hoe zit het nu precies met de onthaaste school en wat bedoelen we daar juist mee? De onthaaste school in een notendop :
- Het kader
Eerst en vooral willen we duidelijk stellen dat de onthaaste lagere school één van de concrete voorbeelden is uit de tekst ‘Zorg voor kwaliteit van leven’ Die tekst kadert in het horizondebat. Groen! wil er met vernieuwende ideeën de zorgarbeid herwaarderen en de ratrace een halt toeroepen. De tekst en het voorstel van de onthaaste lagere school worden besproken en liggen ter stemming voor op het horizoncongres in november. Door het voorstel bekend te maken in de pers willen we iedereen die betrokken is bij onderwijs, kinderopvang of buitenschoolse activiteiten uitnodigen om mee na te denken over een grondige hervorming van ons onderwijssysteem.
- Waarom moet het anders?
Kinderen uit sociaal achtergestelde gezinnen krijgen vandaag nog steeds weinig kansen in ons onderwijs. België doet het daarbij veel slechter dan andere Europese landen. Bij ons is de kloof tussen de sterkste en de zwakste presteerders op school het grootst.
Er is ook een tweede probleem waarvan verwacht wordt dat onze scholen en leerkrachten dit aanpakken en oplossen : Eén op vier schoolgaande jongeren hebben leer- of gedragsproblemen. Dit extreem hoge cijfer, 25 percent, heeft volgens experts deels te maken met het feit dat er (te) snel diagnoses worden gesteld. Maar allen geven ze tegelijkertijd toe dat de gedragsstoornissen bij kinderen daadwerkelijk toenemen en complexer worden. Ondertussen blijven we het vanzelfsprekend vinden dat alle kinderen op gewone scholen en binnen het huidige schoolsysteem aan hetzelfde snelle tempo dezelfde kennis verwerven. En we blijven het vanzelfsprekend vinden dat onze leerkrachten steeds meer worden bevraagd binnen steeds beperktere schooluren. Iedereen in onze maatschappij moet steeds sneller roeien met de riemen die hij heeft: de ouders en dus ook de leerkrachten en helaas nu ook onze kinderen.
En onze school heeft vooral een economische finaliteit. Dat wil zeggen : leren voor een goede job als je later groot zal zijn. De nadruk ligt er dan ook nog steeds, alle ervaringsgerichte methodes ten spijt, op het cognitieve, het hoofd. De schooldagen worden bovendien steeds korter. Vaak begint de school vandaag pas om 8.45 uur en eindigt soms al om 15.00 uur. Binnen die korte schooltijd zijn schoolkinderen erg geconcentreerd bezig met het verwerven van kennis. De korte pauzes om te eten en te spelen zijn onvoldoende om de spanning weg te ravotten.
Bovendien zit, voor middenklas kinderen, ook de vrije tijd volgestouwd met georganiseerde activiteiten : sport, muziek, teken- of woordacademie. Echte vrije tijd is er te weinig. Kinderen die het thuis minder breed hebben krijgen dan weer de kansen niet om die andere talenten te ontwikkelen.
- Wat willen wij met de onthaaste school :
- Vervagen van breuklijnen
- Tussen school en buitenschoolse activiteiten
In plaats van kinderen op de achterbank van de wagen tijdens hun ‘vrije tijd’ van buitenschoolse activiteit naar buitenschoolse activiteit te voeren vinden we die buitenschoolse activiteiten zo belangrijk dat we ze voor elk kind naar de school wil brengen. De leerlessen worden afgewisseld met keuzeactiviteiten, muziek, tekenen, toneel…Er worden ruime ravotpauzes ingebouwd en sporten kan over de individuele klassen heen, net zoals in de sportclub. Zo krijgen ook kinderen uit de lagere sociale klasse of allochtonen toegang tot die activiteiten die zo belangrijk zijn voor de algemene ontwikkeling van het kind. Kinderen kunnen op die manier een veel grotere verscheidenheid aan talenten aanboren en ontdekken en moeten zich minder vroeg ‘specialiseren’. Nu kiest een kind ‘zijn’ sport soms al op 5 of 6-jarige leeftijd. Of liever, het zijn ouders kiezen. Maar hoe weet jij als ouder dan al dat je kind een getalenteerd voetballer zal zijn, en niet meer plezier zou hebben in judo of muziek?
Moet de school dan alle accommodatie ter beschikking hebben binnen de schoolmuren? Natuurlijk niet, dat is onmogelijk. Maar we maken wel optimaal gebruik van lokalen, uitrusting, sportvelden dichtbij ‘huis’, in de wijk, in de buurt. Want een onthaaste school is een open buurtschool.
- Tussen school en nabewaking
Weinig ouders kunnen om 15.30 uur aan de schoolpoort staan waardoor hun kinderen in de naschoolse bewaking blijven of naar de buitenschoolse opvang worden gebracht. Hoe kwalitatief die opvang ook is, het blijft in de ogen van de kinderen een tijd van wachten tot ze opgehaald worden. We willen die tijd veel beter invullen. Kinderen kunnen vanaf 8u tot 18u op de brede school terecht. De uurtjes voor 10u en na 16u kunnen kwalitatief ingevuld worden door de keuze activiteiten : sport, spel, muziek, tekenen, toneel, ravotten, of extra zorg, aandacht, taalonderricht en begeleiding.
De uurtjes van 8u tot 9u en van 17u tot 18u zijn niet verplicht! In de tekst ‘Zorg voor kwaliteit van leven’ pleiten we expliciet voor een uitbreiding van het ouderschapsverlof. Beide voorstellen zijn niet tegenstrijdig. Ouders moeten de keuze kunnen maken om zelf de zorg voor hun kinderen op zich te nemen. De onthaaste lagere school wil daarbij een hulpmiddel zijn.
- Een onthaaste lagere school is een brede, zorgzame school
In de onthaaste lagere school staat het belang van het kind echt centraal. We brengen immers kwalitatieve kinderopvang, extra zorg en begeleiding en buitenschoolse activiteiten naar het kind toe. Ook ouders moeten voor ondersteuning op de school terecht kunnen. Ze werken mee aan projecten. Op die manier wordt de school voor kinderen en hun ouders een sociaal, emancipatorisch instrument. De buurt en omgeving worden er zoveel mogelijk betrokken. Alle kinderen krijgen dezelfde kansen om zich volledig te ontplooien. Hoofd, hart en handen. Zo streven we naar een echte democratisering van het onderwijs.
- Zorgen voor de leerkrachten
In een onthaaste lagere school die van 8u tot 18u loopt werken leerkrachten in shifts (vb. van 8u tot 15u30 en van 10u30 tot 18u). Kennisoverdracht gebeurt voornamelijk in die uren dat de twee leerkrachten gelijktijdig aanwezig zijn. Op die manier kan er in kleine klassen, gedifferentieerd gewerkt worden. Leerkrachten kunnen specifieke talenten en interesses ook beter ontplooien en inzetten. En er komt meer ruimte voor samenwerking en overleg. Zo worden de schooldagen ook voor leerkrachten draaglijker (gedeelde verantwoordelijkheid) en meer ontspannen. Er is ruimte om het werk beter te laten aansluiten bij eigen interesses en specialiteiten. Zo kan een leerkracht die misschien door eigen of eerdere ervaringen, een goede kennis heeft van een bepaalde stoornis, ziekte of handicap, zich er op toeleggen om kindjes met die symptomen beter en individueler te begeleiden. Er wordt niet verwacht van alle leerkrachten dat ze wondermensen zijn die elk bijzonder kind en elke handicap even goed kennen en kunnen aanpakken.
- Hoe gaan we dat betalen?
Politiek betekent keuzes maken. Meer middelen naar onderwijs is een keuze die wij willen maken omdat we uitstekend onderwijs maatschappelijk erg belangrijk vinden. Maar met ons voorstel, dat geldt voor de lagere school, kunnen we veel geld besparen dat nu naar de voor- en naschoolse opvang gaat. Extra begeleiding kan door de onthaaste, brede school met extra leerkrachten beter zelf opgevangen worden. Er zijn dus minder zorgleerkrachten nodig. En ook leerkrachten uit het kunstonderwijs worden in ons voorstel ingeschakeld in de onthaaste lagere school.