Vraag en antwoord, naar aanleiding van het Belgische debat en de gebeurtenissen in Japan
Bevoorradingszekerheid / Alternatieven
Als we de kerncentrales sluiten, is er toch een tekort aan elektriciteit? We importeren nu al zoveel elektriciteit…
De wet op de kernuitstap voorziet een geleidelijke sluiting van de kerncentrales. Er is nu al voldoende productiecapaciteit om de 3 oudste kerncentrales in 2015 te sluiten. De oudste kerncentrales staan in voor 12% van onze elektriciteitsproductie. Om de andere 4 kerncentrales te kunnen sluiten moet er een duidelijk beleid gevoerd worden gebaseerd op 3 pijlers: garandeer eindelijk meer concurrentie op de Belgische elektriciteitsmarkt en zorg voor een goed investeringsklimaat (zie verder); zet in op energie-efficiëntie en kies resoluut voor een zo snel mogelijke overschakeling naar 100% hernieuwbare energie. In de overgangsfase hebben we zeker ook moderne aardgascentrales nodig en uiteraard ook warmtekracht koppeling.
2015 is vlakbij. Het is toch onhaalbaar om tegen dan alternatieven te hebben?
De wet op de kernuitstap voorziet de sluiting van onze 3 oudste kernreactoren in 2015, samen goed voor 1800 MW. De overige kernreactoren blijven actief (4000 MW) en worden geleidelijk gesloten tussen 2022 en 2025. In 2015 moeten we dus een vervangingscapaciteit voorzien voor 12 % van onze elektriciteitsproductie, maar dat is geen probleem. Momenteel is er al 2900 MW aan WKK en stoom-en gascentrales in aanbouw of vergund. Daarbovenop komen nog eens de windmolens in de Noordzee (al 846 MW vergund), windmolens aan land (1025 MW) , zonnepanelen, … .
Wind- en zonne-energie zijn toch veel minder constant dan kernenergie? Hoe kunnen zij ooit een alternatief zijn?
De hoeveelheid elektriciteit die wind- en zonne-energie levert is inderdaad variabel (veel/weinig wind, dag/nacht). Andere hernieuwbare energie zoals (duurzame) biomassa kan wel op een constant niveau elektriciteit leveren. Er is nood aan aanvullende regelbare centrales die flexibel kunnen omgaan met de pieken en dalen die wind- en zonne-energie met zich meebrengen. Dit zal onvermijdelijk, maar tijdelijk, (deels) moeten worden opgevangen met moderne aardgas -centrales (STEG-centrales). Maar ook Warmte Kracht Koppeling, biomassacentrales en kleinschalige waterkrachtcentrales kunnen die functie uitoefenen, gecombineerd met vormen van energieopslag die pieken in elektriciteitsproductie opvangen en opnieuw afgeven bij piekvraag. Kerncentrales zijn hier niet geschikt voor omdat ze niet variabel zijn, niet aan en uit kunnen gezet worden.
Ik dacht dat Groen! bekommerd was om het klimaat en de CO2-uitstoot. Dan is kernenergie toch het perfecte alternatief, want veel schoner dan aardolie, gas of steenkool?
Broeikasgassen worden zeker niet alleen veroorzaakt door elektriciteitsproductie. Zo stijgt het aandeel broeikasgassen veroorzaakt door transport (vnl aardolie) en door huishoudens. Kernenergie levert enkel elektriciteit, dus kan al theoretisch maar een zeer beperkte bijdrage leveren aan de oplossing van het klimaatprobleem.
Bovendien verhindert de blijvende inzet op kernenergie de echte oplossingen voor het klimaat- en C02-probleem : de uitbouw van hernieuwbare energie (zie volgende vraag) en energie-efficiëntie.
Kernenergie is bovendien niet CO2-neutraal. Als alle stappen worden meegerekend stoot kernenergie 1/3e van de CO2 uit van een klassieke gasgestookte centrale.
Is het niet een verhaal van én én? Veel hernieuwbare energie is goed, maar we hebben kernenergie nodig om een constante basis aan elektriciteitsproductie te garanderen?
Een én-én verhaal kan niet in dit geval en wel om drie redenen:
- Kerncentrales zijn zeer onflexibel en produceren op elk moment evenveel elektriciteit. Dat maakt dat, eens hernieuwbare energie op kruissnelheid komt, grote hoeveelheden hernieuwbare energie niet op het net kunnen. In Duitsland en Spanje worden vandaag al windparken stilgelegd als er veel wind is en weinig vraag naar elektriciteit om voorrang te geven aan onflexibele kerncentrales.
- Onze elektriciteitsnetten aanpassen aan (decentrale) hernieuwbare energie én het tegelijk mogelijk maken om ook de grote volumes kernenergie te transporteren kost veel meer dan enkel de netten aanpassen voor hernieuwbare energie.
- Je kan een euro maar 1 keer uitgeven: elke euro die in kernenergie geïnvesteerd wordt (om bv de kerncentrales te verlengen) gaat niet naar hernieuwbare energie.
Men zegt al zolang dat men hernieuwbare energie zal produceren. Er is daar al zoveel geld in gestoken. Je ziet toch dat het niet werkt?
In vergelijking met de steun die die kern- en steenkoolenergie in het verledenkregen , is er zeer weinig steun voor HE. Binnen de VN werd een speciaal promotie-agentschap opgericht: het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) en binnen de EU heb je Euratom. Uitbaters van kerncentrales worden bovendien grotendeels vrijgesteld van aansprakelijkheid indien zich een ernstige ramp zou voordoen. Het is een aberratie dat overheidssteun voor deze gevaarlijke technologie nog steeds blijft voortbestaan, terwijl de steun voor HE na enkele jaren reeds wordt afgebouwd.
Hernieuwbare energie is nu trouwens aan een enorme opmars bezig. In 2009 was 62 % van de nieuwe elektriciteitsproductie in Europa afkomstig van hernieuwbare energie! (37 % van windenergie). Studies tonen aan dat tegen 2050 – mits het noodzakelijke beleid – 97 % van onze elektriciteit in Europa afkomstig kan zijn van groene stroom.
Nieuwe spelers kunnen niet op de elektriciteitsmarkt komen want ze hebben niet genoeg middelen om te concurreren met Electrabel. Het is toch een illusie om te denken dat we dit ooit kunnen veranderen?
Op dit ogenblik kunnen nieuwe spelers inderdaad niet concurreren met Electrabel. De kerncentrales van Electrabel zijn vervroegd afgeschreven, en die versnelde afschrijving werd in het verleden betaald door de consumenten door hoge elektriciteitsprijzen. Electrabel heeft nu dus een belangrijk voordeel ten opzichte van haar concurrenten (de zogenaamde nucleaire rente). Vandaar dat Groen! een wetsvoorstel indiende om de nucleaire woekerwinsten af te romen met ca 1,5 miljard euro per jaar. Pas dan krijgen nieuwe investeringen van nieuwe spelers echt kans.
België heeft heel wat ongebruikte sites die geschikt zijn voor elektriciteitsproductie (vaak in handen van Electrabel). Daar zouden andere spelers graag gebruik van willen maken, maar vandaag kunnen ze dit niet. Groen! heeft ook hierover een wetsvoorstel klaar.
Het olietijdperk is weldra ten einde. Ook Groen! waarschuwt daarvoor. Is kernenergie dan niet het alternatief? Hoe kunnen we anders ooit uit de olie stappen?
Kernenergie levert elektriciteit en elektriciteit maakt slechts 20% uit van ons totaal energieverbruik. Daarnaast voorziet olie in 50% van ons energieverbruik, maar we gebruiken deze energie voornamelijk voor transport, industrie en verwarming van gebouwen (stookolie). Olie wordt in ons land bijna niet meer gebruikt om elektriciteit te produceren. Ons voorbereiden op het post olietijdperk is dus van een andere orde dan de uitdaging om onze elektriciteitsvraag in te vullen.
Veiligheid (en afval)
Krachtige aardbevingen en tsunami’s komen bij ons nooit voor. Elke vergelijking met Japan loopt toch mank? Bij ons is het veiligheidsrisico toch veel kleiner?
Na het ongeluk in Tchernobyl werd gesteld dat onze Westerse types kerncentrales veel veiliger waren. En nu klopt het dat krachtige aardbevingen, laat staan tsunami’s bij ons niet aan de orde zijn. Maar de les uit Japan is dat ook bij geavanceerde kerncentrales en met veel extra veiligheidssystemen het een mythe is dat kerncentrales inherent veilig kunnen zijn. Fukushima toont vooral aan hoe afhankelijk kernreactoren zijn van permanente koeling. Zelfs als een reactor succesvol is stilgelegd, moet er nog lange tijd gekoeld worden. Die koelafhankelijkheid geldt ook voor de Belgische type reactoren. Problemen met de koeling kunnen door verschillende zaken worden geïnitieerd: natuurfenomeen, technisch defect, menselijk falen, terroristische aanslag, stroompannes, … In elk geval: als de koeling stopt, zijn de gevolgen moeilijk te voorspellen en is het bang afwachten.
Nederland (wel erg vergelijkbaar met België) ontsnapte in 2001 op een haar na aan een ernstig nucleair incident toen in de onderzoeksreactor in Petten bij een stroomonderbreking, de noodstroom niet bleek te werken.
Onze kerncentrales staan er al tientallen jaren en er is nog nooit iets ernstigs gebeurd…
Dat was tot voor kort ook het geval in Japan. De problemen in Fukushima tonen aan dat 100% veilige kerncentrales niet bestaan. Hoe ouder een kerncentrale hoe meer slijtage en hoe groter de kloof tussen de huidge stand van de wetenschap inzake nucleaire veiligheid en de aanwezige veiligheidtechniek in de centrales. Zo is de kans ook groter op autopech met een wagen van 15 jaar dan met een splinternieuw exemplaar, ook al is de wagen perfect onderhouden en zijn bepaalde onderdelen vervangen. Er is nergens ter wereld een kerncentrale ouder dan 43 jaar.
Het aantal nucleaire incidenten neemt de laatste jaren toe in België. Deze waren tot op heden (gelukkig) niet ernstig, maar tonen wel aan dat er ook zonder onvoorziene ramp zaken kunnen mislopen. De effecten van een kernramp zijn zo desastreus en zwaarwichtig dat we enkel tevreden mogen zijn met een zero-risico.
Kernreactoren staan constant onder zeer hoge thermische, mechanische en stralingsstress. Ouderdomsverschijnselen manifesteren zich vaak in binnenstructuren van materialen waardoor ze zelfs bij doorgedreven inspecties moeilijk te detecteren zijn. Bovendien blijven mensen niet onfeilbaar.
Afval is inderdaad een probleem, maar duizenden jaren beschaving hebben nu inmiddels toch wel bewezen dat de mens een oplossing vindt voor alles, dus waarom niet voor dit probleem?
Dit argument werd in de jaren ‘70 ook gebruikt om de kritiek op kerncentrales te weerleggen. Ondertussen zijn we veertig jaar verder en bestaat er nog steeds geen sluitende oplossing om kernafval te bergen. Het afval in ons land is nog steeds voorlopig geborgen, omdat men niet zeker is wat een goede definitieve oplossing is. Aangezien het risico op ernstige en onomkeerbare schade aan de (huidige en toekomstige) samenleving en het milieu op dit vlak bijzonder hoog is, is het niet meer dan normaal dat het voorzorgsbeginsel hier wordt gehanteerd.
Budgettair
Dit zijn budgettair moeilijke tijden. Dan zou het toch dom zijn om de extra inkomsten uit het afromen van de winsten van Electrabel te laten vallen? We kunnen die centrales beter wat langer openhouden.
Het afromen van de nucleaire rente verwijst naar de superwinsten die Electrabel kon en kan maken dankzij de versnelde afschrijving van de zeer dure kerncentrales op kap van de consument. De Belg betaalde in het verleden te veel voor zijn stroom en doet dat vandaag nog steeds. Deze winstmarges (= ongeveer 2 miljard/jaar) kunnen vandaag worden afgeroomd.
De kerncentrales staan er nu toch al. Het zou enorm veel kosten om die te ontmantelen. Dat geld hebben we nu niet. Kunnen we ze niet beter gewoon wat langer openhouden?
De kost voor de ontmanteling moeten we sowieso betalen, nu of later. En elk jaar dat de kerncentrale openblijft is er meer kernafval wat ook extra kosten meebrengt. Op het ogenblik dat je beslist de kerncentrales langer open te houden moet er enorm worden geïnvesteerd in bijkomende veiligheidsmaatregelen.