Een warme thuis voor iedereen

Wonen is een grondrecht en de basis waarop mensen hun leven bouwen. Je ergens thuis voelen is het begin van alles. Overheden moeten een actieve rol opnemen om de toegang tot een kwaliteitsvolle, geschikte en betaalbare woning voor elke burger te garanderen.

We zorgen voor een warme thuis voor iedereen. Je ergens thuis voelen is het begin van alles; een basis waarop mensen hun leven bouwen.

Drempels tot duurzaam en betaalbaar wonen steeds hoger

De hoge woonkosten zijn voor heel wat mensen een enorme drempel. Een op de drie huurders houdt onvoldoende over na het betalen van huur, energie en water. Vandaag wachten 51.000 mensen in Brussel en 182.000 mensen in Vlaanderen op een sociale huurwoning. De prijzen op de private huurmarkt stegen de voorbije jaren veel sterker dan de inkomens. De betaalbaarheid en woonzekerheid van sociale huisvesting maken een enorm verschil voor mensen met een beperkt inkomen.

Ook de energiefacturen nemen een steeds grotere hap uit het budget. Woonkosten worden steeds meer bepaald door internationale energieprijzen en de energiezuinigheid van een woning. Minder geld naar olie- en gasexporterende landen laten gaan, kan bijdragen aan betaalbaar wonen, een betere luchtkwaliteit en de klimaatdoelstellingen. We staan op dit vlak voor grote uitdagingen want Belgische woningen behoren tot de meest energieverslindende van Europa.

Het recht op wonen kent ook niet-financiële drempels. De voorrangsregels rond sociale huur zijn op heel wat plaatsen discriminerend omwille van het toenemende belang van 'sociale binding'. Daarnaast zorgt bijkomende, steeds strenger wordende, regelgeving voor extra drempels. Ook bij private huurwoningen vangen sommige mensen bot. Hoe minder wit je naam klinkt, hoe minder kans op succes je hebt op de huurmarkt.

In ons land zijn heel wat mensen eigenaar van hun woning. Opvallend is dat hoge inkomens vaker dan vroeger eigenaar zijn en lagere inkomens minder vaak. Achter deze duale koopmarkt gaat een onderliggende ongelijkheid schuil die zowel oorzaak als gevolg is. Een toenemende vermogensongelijkheid maakt dat jonge mensen met financiële hulp een streepje voor hebben. Tegelijk zorgden de stijgende vastgoedprijzen dat het vermogen van woningbezitters groeide.

Het recht op wonen

De meeste politieke partijen missen elk besef van urgentie en blijven teruggrijpen naar een beleid dat het steeds moeilijker maakt voor lage inkomens en huurders. Het falen van dat beleid maskeren ze door wantrouwen te zaaien en mensen tegen elkaar op te zetten.

Maar er beweegt iets in de samenleving. Heel wat middenveld- en burgerorganisaties maken een speerpunt van het recht op wonen. Een groep organisaties bundelt de krachten in De Woonzaak. De hoge inflatie, en in het bijzonder de hoge energieprijzen, dwingen politici om de taak van de overheid te herdenken en als overheid zelf een actievere rol op te nemen in het creëren van voldoende betaalbare en duurzame woningen.

Onze eerste voorstellen

  • Een verdubbeling en verduurzaming van het sociaal huuraanbod

    We werken de wachtlijsten voor sociale huurwoningen weg en verzekeren zo het recht op wonen voor iedereen. In het Brussels Gewest evolueren we naar vijftien procent sociale huurwoningen, in Vlaanderen gaan we van zes naar twaalf procent in 2035. Dat zijn 200.000 extra huurwoningen. Dit realiseren we door een betere financiering van de woonmaatschappijen, de verwerving van meer gronden en panden, de invoering van een sociale last die bij grote bouwprojecten kan oplopen tot veertig procent en een Bindend Sociaal Objectief dat de ondergrens afdwingbaar maakt en steden en gemeenten stimuleert om boven het huidige plafond uit te stijgen.

    De regionale overheid stelt een team van mensen met bouwtechnische en financiële profielen ter beschikking aan de woonmaatschappijen. Private verhuurders worden extra gestimuleerd om in te stappen in een SVK-model om op korte termijn meer aanbod te voorzien. Dankzij een snelle uitbreiding kunnen woningen en wijken vlotter gerenoveerd en vernieuwd worden.

  • Een actieve overheid voor een betaalbaar en energiezuinig privaat huuraanbod

    Dat vandaag een derde van de private huurders na het betalen van de woonkosten onvoldoende overhoudt om menswaardig te leven, tolereren we niet langer. Regionale overheden moeten ervoor zorgen dat de huurprijzen in verhouding blijven met de levensstandaard. We koppelen restricties aan de prijzen op basis van de ligging, energieprestaties en andere objectieve parameters via de Vlaamse huurschatter. Zo liggen huurprijzen van woningen waar de energiekosten hoog oplopen een stuk lager. De expliciete koppeling is een logische evolutie want betaalbaar en duurzaam wonen gaan hand in hand.

    Via geobjectiveerde maximumhuurprijzen voorzien we huurtoelagen voor wie daar nood aan heeft, zonder de prijzen op te drijven. Het huuraanbod wordt gestimuleerd en verduurzaamd door private verhuurders te ondersteunen en dankzij een fundamentele uitbreiding van het sociale huuraanbod.

  • Schaarse grond in publieke handen

    Grond kan je niet bijmaken. Als we wonen enkel overlaten aan de markt zet de ongelijkheid in de samenleving zich door in de kostprijs van wonen. Om die trend te doorbreken, moet een groot aandeel van de grond in publieke handen zijn. Dit kan in eigen beheer of via erfpacht en recht van opstal.

    Om dit te bereiken verplichten we alle overheden en publieke bedrijven die een grond of vastgoed willen afstoten om deze aan te bieden aan de woonmaatschappij of lokale overheid tegen een schattingsprijs. Verkoop op de markt kan enkel onder strikte voorwaarden. Publieke gronden verkopen uit financiële noodzaak is een symptoom van onderfinanciering die we desgevallend aanpakken. Om de grondpositie uit te breiden en genoeg groenpolen te voorzien, maken lokale besturen gebruik van een regionaal Grondfonds.

  • Actief leegstand voorkomen en bestrijden is drievoudige winst

    We voeren een actief beleid tegen de leegstand van woningen, kantoren en industriegebouwen. Dat zorgt voor een drievoudige winst: we creëren meer woonaanbod op goed gelegen plekken, ontzien de open ruimte en vermijden onprettige plekken in de buurt. Lokale besturen gaan daarom actief op zoek naar structurele leegstand en combineren aanmoedigende en bestraffende instrumenten om de eigenaars in beweging te brengen. Een sociaal beheersrecht biedt kansen om snel extra woningen ter beschikking te stellen. Naast de herwaardering van verkrottende woningen vormen we ook leegstaande kantoren en industriegebouwen om tot betaalbare woonplaatsen.

    Om leegstand in de toekomst te voorkomen, passen we bouwnormen aan zodat gebouwen makkelijker een andere bestemming kunnen krijgen (door aanpasbaarheid of universele inrichtingsmaten).

  • Verhuisverlof

    Het systeem van klein verlet voorziet een betaalde vrije dag voor bijzondere gebeurtenissen in de familie zoals een huwelijk, een overlijden, een priesterwijding of plechtige communie. In sommige bedrijven bestaat dit systeem ook voor een verhuis. We maken klein verlet voor een verhuis mogelijk voor alle werknemers in ons land.

    Mensen met een laag inkomen verhuizen gemiddeld vaker en kunnen die dag betaald verlof zeer goed gebruiken voor de logistieke en administratieve rompslomp. In het bijzonder voor alleenstaanden en nieuwkomers met een kleiner sociaal netwerk is de extra ruimte meer dan welkom. Zo halen we een drempel weg voor een mobielere samenleving.