De energieswitch in vraag en antwoord

14 oktober 2021

1. Waarom de energieswitch?

2. Wat is de energieswitch naar 100% hernieuwbare energie?

3. Stijgt de Europese CO2-uitstoot door de energieswitch?

4. Wat betekent de energieswitch concreet voor de kerncentrales in België?

5. Hoe passen de tijdelijke gascentrales precies in de energieswitch?

6. Zal de energieswitch leiden tot een goedkopere energiefactuur?

7. Hoe zit het met radioactief kernafval?

 


 

1. Waarom de energieswitch?

De afgelopen 18 jaar stond ons land stil. Ons land stond stil omdat er geen energievisie was. Door niets te beslissen, werd alles geblokkeerd en werd de toekomst niet voorbereid. Dat is nu gedaan, we kiezen nu voluit voor de energieswitch en versnellen naar 100% hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit.

Met of zonder kernenergie?

18 jaar lang beslisten 10 opeenvolgende regeringen en 6 ministers van Energie dat de kernuitstap zou plaatsvinden maar handelden ze er niet naar. Met alle, serieuze, gevolgen van dien.

Het (trieste) hoogtepunt van die 18 jaar was het afschakelplan tijdens de winter van 2018. Zes van de zeven verouderde kernreactoren lagen in de lappenmand en bijna heel België dreigde zonder elektriciteit te vallen.

Dat is de situatie die we vandaag geërfd hebben: vijf van de zeven kernreactoren zijn te oud én te duur om open te houden. Omdat 18 jaar lang lang géén keuze is gemaakt over de energietoekomst van dit land hebben we nu altijd vervangingscapaciteit (in de vorm van flexibele gascentrales) nodig om de energieproductie van die vijf verouderde reactoren te compenseren. Altijd is die vervangingscapaciteit nodig, welke keuze we ook maken voor de toekomst: met of zonder verlenging van de kerncentrales én zelfs als we nieuwe kerncentrales bouwen. Als we dit niet doen, spelen we met de bevoorradingszekerheid.  

Het beleid van de afgelopen jaren heeft ons hier gebracht en het is onze taak om ons hieruit te krijgen.

Energieswitch: motor naar een groene, CO2-vrije toekomst

Het is tijd dat we met visie en expertise België terug op koers krijgen. Op koers naar 100% hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit tegen 2050. Daarom gaan we voor de energieswitch, onze versnelling naar 100% hernieuwbare energie.

2. Wat is de energieswitch naar 100% hernieuwbare energie? 

De energieswitch is ons plan voor het meest ambitieuze energiebeleid ooit in België, de switch naar 100% hernieuwbare energie.

Want time is now. Het getreuzel van de afgelopen 18 jaar heeft het aangetoond, hoe langer we wachten, hoe moeilijker het wordt. Hoe sneller we eraan beginnen, hoe sneller we 100% hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit gaan realiseren.

De energieswitch is onze versnelling om van België een voortrekker te maken in hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit.

  • Tegen 2030 laten we de CO2-uitstoot met -55% dalen en trekken we het aandeel hernieuwbare energie op tot 40%.
  • Tegen 2050 gaan we voor volledige klimaatneutraliteit en 100% hernieuwbare energie.

Waarom naar 100% hernieuwbaar?

Hernieuwbare energie is goedkoper, groener en veiliger dan alle andere energiebronnen:

  • Goedkoper: hernieuwbare energie wordt internationaal steeds goedkoper, terwijl de prijs van alle fossiele brandstoffen en kernenergie stijgt. Kernenergie kost bovendien meer dan men beweert: o.a. beveiliging van reactoren en de berging van het schadelijk radioactief afval (die kosten lopen op tot in de miljarden: 18 tot 40 (!) miljard euro voor de komende tientallen jaren) horen ook bij het prijskaartje. Kernenergie is nergens ter wereld rendabel zonder massale overheidssubsidies. En die subsidies worden betaald door de belastingbetaler.
  • Groener: de enige energiebronnen die geen CO2-uitstoot én geen kernafval creëren, zijn zonne- en windenergie, hernieuwbare energiebronnen.
  • Veiliger: hernieuwbare energie produceert geen schadelijk, radioactief kernafval. Ondertussen zoekt men al 40 jaar lang naar een oplossing voor dat kernafval, want het hoog radioactief afval blijft 300 tot 300.000 jaar radioactief. Ter vergelijking: 300.000 jaar geleden leerden de (ondertussen uitgestorven) Neanderthalers vuur te beheersen en gebruiken. Zelfs de oudste bouwwerken op aarde, de piramides, zijn ‘slechts’ 5000 jaar oud. Door de kernuitstap vergroten we alvast die, bijna tijdloze, schadelijke afvalberg niet langer.

Bovendien nemen we met 100% hernieuwbare energie onze energie in eigen handen. Vroeger ging de winst van de Belgische energieproductie naar multinationals, via de energieswitch en hernieuwbare energie geven we die winst terug aan de burgers. We kiezen ervoor om maximaal te investeren in goedkope, propere energiebronnen uit eigen land, in plaats van dure, vervuilende energiebronnen (zoals fossiele brandstoffen of uranium uit soms onstabiele landen) uit het buitenland.

3. Stijgt de Europese CO2-uitstoot door de energieswitch?

Het eenvoudige antwoord is neen en zal zelfs dalen. Maar hoe werkt dat?

Europese samenwerking

Dankzij Europese samenwerking is beslist dat de CO2-uitstoot voor energieproductie in Europa niet kan stijgen. Dat zijn Europese regels. Want de Europese Unie legt elk jaar vast hoeveel CO2-uitstoot er mag zijn voor energieproductie (technisch heet dat: het ETS-systeem).

En dat systeem verlaagt elk jaar de Europese CO2-uitstoot voor de hele Europese Unie. Concreet betekent dat wanneer ons land werkt met nieuwe, flexibele en moderne gascentrales, dat oude kolencentrales in pakweg Polen gesloten moeten worden. Omwille van de maximum CO2-uitstoot, geregeld op Europees niveau.

Daarnaast onderschrijft België de doelstelling om de CO2-uitstoot met 55% te laten dalen tegen 2030, ook met de flexibele gascentrales.

Beperken flexibele gascentrales en klimaatneutraal op termijn

Kernenergie? Hernieuwbare energie? Gascentrales? Of daar iets tussen? De vorige regeringen maakten geen keuze. Het enige dat vast lag, en waar alle partijen het over eens zijn, is dat vijf van de zeven kernreactoren in ons land te oud en te duur zijn om open te houden.

Om die verouderde kernreactoren te vervangen spraken plannen van regeringspartijen uit de vorige, Zweedse regering (N-VA, Open VLD, CD&V en MR), over 9 tot zelfs 12 bijkomende gascentrales om de bevoorradingszekerheid te garanderen. Dankzij ons beleid kunnen we ze beperken tot 2 of 3.

De flexibele gascentrales zijn tijdelijke centrales die helpen om de energieswitch te realiseren. Want ze draaien alleen als er onvoldoende zonne- of windenergie is. De eerste jaren draaien ze op natuurlijk gas, maar op termijn worden ze klimaatneutraal (bijvoorbeeld door ze te laten draaien op hernieuwbare waterstof of CO2 af te vangen). Elke transitiecentrale moet een plan hebben om CO2-neutraal te worden. Dat hebben we wettelijk verankerd.

We beperken de CO2-uitstoot van de gascentrales door:

  • De uitbouw hernieuwbare energie te versnellen. Hoe meer zonne- en windenergie we de komende jaren realiseren in ons land, hoe minder gascentrales we nodig hebben. Dát is de uitdaging.
  • Gas tot minimum te beperken. Het energiesysteem van de toekomst is een slim en flexibel energiesysteem. Een energiesysteem met energieopslag (via bijvoorbeeld batterijen), met vraagsturing (bijvoorbeeld door de energievraag te verschuiven van piek- naar daluren) en met versterking van de uitwisseling van energie met onze Europese partners (bijvoorbeeld via de onderzeese kabel met Denemarken). Zo beperken we op elk mogelijk moment het gebruik van de flexibele gascentrales.
  • De technologische innovatie volop te ondersteunen. De technologische evoluties in de laatste 10 jaar op vlak van energieopslag, waterstof, hernieuwbare energie en slimme, flexibele energiesystemen zijn gigantisch. Ook op vlak van klimaatneutrale gascentrales zijn de technologische innovaties volop bezig en die technologische innovaties ondersteunen we via de Europese relancemiddelen. Daarom is klimaatneutraliteit van de flexibele gascentrales tegen 2050 het uitgangspunt en leggen we tussentijdse doelen op qua vermindering van CO2-uitstoot tegen 2035 en 2040.

Het is voor de eerste keer in 18 jaar dat er een echte klimaatambitie en een echte energievisie op tafel ligt. En ja, om eindelijk te kunnen gaan naar klimaatneutraliteit en naar 100% hernieuwbare energie moeten we tijdelijk rekenen op flexibele gascentrales om de bevoorradingszekerheid te garanderen.

En, niet te vergeten, de federale regering gaat voor de meest ambitieuze CO2-vermindering ooit in dit land. Tegen 2030 verminderen we de CO2-uitstoot van ons land met minstens 55% en tegen 2050 gaan we voor volledige klimaatneutraliteit.

4. Wat betekent de energieswitch concreet voor de kerncentrales in België?

België heeft 7 kernreactoren: vier in Doel en drie in Tihange. Omwille van technische redenen moeten vijf van die zeven kernreactoren sluiten. Ze zijn te oud en vragen te grote investeringen om ze nog veilig kunnen houden. Geen enkel bedrijf en zelfs de uitbater, Engie, wil nog geld investeren om ze op te lappen en open te houden.

Twee van de zeven kernreactoren (Doel 4 en Tihange 3) kunnen mogelijks 10 jaar langer draaien. Maar ook daar staan grote kosten tegenover om ze veilig te kunnen laten draaien. Het gaat om bedragen tot maar liefst één miljard euro, een stevig bedrag, dat uiteindelijk door de consument betaald moet worden.

Daarom onderzoeken we of we de 2 recentste kernreactoren kunnen sluiten. Maar dat doen we alleen als de bevoorradingszekerheid en betaalbaarheid gegarandeerd kan worden. Dat is zo in detail afgesproken in het regeerakkoord. Afschakelplannen maken zoals in de winter van 2018, toen zes van de zeven kernreactoren platlagen, daarvoor passen we.

Het gaat dus om een volledige (zeven van de zeven kernreactoren sluiten) of gedeeltelijke (vijf van de zeven kernreactoren sluiten) kernuitstap.

En een volledige kernuitstap betekent alvast dat de schadelijke, radioactieve afvalberg niet langer groeit en ook dat de factuur voor de berging niet meer zal stijgen. Die factuur loopt vandaag op tot maar liefst 40 miljard euro op lange termijn. Een erfenis die we niet langer willen doorgeven aan de toekomstige generaties.

5. Hoe passen de tijdelijke gascentrales precies in de energieswitch?

Bevoorradingzekerheid: de lamp blijft branden

18 jaar lang beslisten 10 opeenvolgende regeringen en 6 ministers van energie dat de kernuitstap zou plaatsvinden maar handelden ze er niet naar. Met alle, serieuze, gevolgen van dien.

Het uitblijven van een echt energiebeleid de afgelopen jaren, bracht ons in 2018 dicht bij een grote energiecrisis. Namelijk het afschakelplan tijdens de winter van 2018. Zes van de zeven verouderde kerncentrales lagen in de lappenmand en bijna heel België dreigde zonder elektriciteit te zitten.

In die 18 jaar zonder echte keuzes is simpelweg te weinig niet-fossiele energiecapaciteit uitgebouwd. Door dat getalm in het verleden, zijn we in elk scenario (de scenario’s zonder, maar ook de scenario’s mét kernenergie) gebonden aan flexibele gascentrales om de bevoorradingszekerheid te kunnen garanderen. Anders gaat het licht uit.

De belangrijkste, onafhankelijke studies zeggen allemaal hetzelfde: in elk energiescenario (met of zonder kernenergie) hebben we gascentrales nodig om de oude kerncentrales te vervangen, zelfs als we nieuwe kerncentrales zouden bouwen. Lees bijvoorbeeld de studie van de onafhankelijke onderzoeksinstelling EnergyVille.

'Ja, ook in onze energiemix zitten gascentrales', erkende N-VA fractieleider Peter De Roover nog op 13 oktober 2021 in de Kamer.

Plannen van vorige regeringen spraken van 9 tot zelfs 12 extra gascentrales om die bevoorradingszekerheid te garanderen. Nu er eindelijk een visie op tafel ligt en er echt werk wordt gemaakt van de energieswitch naar 100% hernieuwbare energie kunnen we het aantal gascentrales gelukkig beperken tot 2 of 3.

 

Flexibiliteit: nodig voor de doorbraak van hernieuwbare energie

Onze visie is duidelijk: 55% minder CO2-uitstoot tegen 2030 en volledige klimaatneutraliteit tegen 2050. Om die klimaatdoelstellingen te halen hebben we fors meer hernieuwbare energie nodig. Dat vraagt een stevige uitrol van die hernieuwbare energie. Een uitrol die de afgelopen jaren altijd werd opgeschoven. Time is now, hernieuwbare energie is de toekomst en die doorbraak kunnen we niet langer uitstellen. Tijd dus om aan die uitrol te beginnen.

Zolang we de ontmanteling van de oude kerncentrales uitstellen, komt er minder hernieuwbare energie op het net. Want hét grote probleem met de oude kerncentrales is dat je ze niet aan en af kan zetten wanneer er te veel of weinig zon of wind is. In de eerste lockdown, toen er een recordhoeveelheid wind was, moesten windturbines worden afgezet omdat de kerncentrales bleven draaien.

Dat is een absurde situatie waardoor investeerders in hernieuwbare energie afhaken. Terwijl we net die investeerders nodig hebben om de energieswitch te realiseren. En het is dé grote uitdaging om zo snel en zo veel mogelijk hernieuwbare energiebronnen uit te bouwen in ons land. Want hoe meer wind en zon we in ons land de komende jaren realiseren, hoe minder gascentrales we nodig gaan hebben.

Gascentrales verplicht klimaatneutraal tegen 2050

De technologische vooruitgang is er en daarin investeren we volop via de Europese relanceplannen. De technologische evoluties in de laatste 10 jaar op vlak van energieopslag, hernieuwbare energie, waterstof en slimme, flexibele energiesystemen zijn gigantisch. Ook op vlak van klimaatneutrale gascentrales zijn de technologische innovaties volop bezig. Daarom is klimaatneutraliteit voor de flexibele gascentrales tegen 2050 het uitgangspunt en leggen we tussentijdse doelen qua vermindering van uitstoot op tegen 2035 en 2040.

En dat is niet zomaar een loze belofte van wat bedrijven. Neen, we verankeren dit wettelijk. De gascentrales zullen in 2050 klimaatneutraal zijn of niet zijn.

6. Zal de energieswitch leiden tot een goedkopere energiefactuur?

Ja, op lange termijn zal dit structureel leiden tot een goedkopere energiefactuur. Want hernieuwbare energie wordt steeds goedkoper, terwijl de prijs van bijvoorbeeld kernenergie of fossiele energie stijgt.

Omdat in het verleden de juiste energiekeuzes uitbleven, behoort de Belgische energiefactuur vandaag tot de duurste van Europa. Men maakte van onze energiefactuur een tweede belastingbrief en werden te afhankelijk van bepaalde multinationals. De energieswitch gaat dat aanpakken:

  • Met grote investeringen in hernieuwbare energie
  • Met het verwijderen van verdoken taksen uit de energiefactuur.
  • En met onze energie terug in eigen handen te nemen via zonne- en windenergie.

Hoe meer we investeren in onze eigen, propere en hernieuwbare energiebronnen, hoe minder afhankelijk we worden van buitenlandse prijsstijgingen (de grote oorzaak van de hoge energiefacturen vandaag). Deze energiecrisis moet ons dwingen te versnellen naar 100% hernieuwbare energie in plaats van te vertragen.

'Als we afstappen van kernenergie zal de prijs nauwelijks stijgen. Dat blijkt uit 2 scenario's die we hebben onderzocht.' - Gerrit Jan Schaeffer, General Manager EnergyVille

En zeker als je vergelijkt met kernenergie is de stap naar hernieuwbare energie de meest logische stap om op lange termijn de energieprijzen naar beneden te krijgen. Kernenergie kost veel meer dan men beweert. De beveiliging van de reactoren en de verwerking van het schadelijke radioactief afval (die kosten lopen op tot in de miljarden) horen ook bij het prijskaartje. Kernenergie werkt nergens ter wereld zonder subsidies vanuit de overheid. Subsidies waarvoor de belastingbetaler uiteindelijk moet opdraaien.

Ook verschillende, onafhankelijke studies van o.a. onderzoeksintstelling EnergyVille en netbeheerder Elia bevestigen dit. Met de kernuitstap gaan de prijzen niet de hoogte inschieten.

7. Hoe zit het met radioactief kernafval?

Kernenergie heeft voordelen en bijgedragen aan de welvaart van ons land, maar heeft ook grote nadelen zoals radioactief kernafval. Dat is een onopgelost probleem.

Ondertussen zoekt men al 40 jaar lang naar een oplossing voor het radioactieve kernafval. Dat afval blijft radioactief tot 300 jaar en een deel zelfs tot 300.000 jaar. Een immense uitdaging, als je weet dat ongeveer 300.000 jaar geleden de (ondertussen uitgestorven) Neanderthalers vuur leerden te beheersen en gebruiken. Zelfs de oudste bouwwerken op aarde, de piramides, zijn ‘slechts’ 5000 jaar oud.

Kernenergie zorgt dus voor een bijna tijdloze, schadelijke en radioactieve afvalberg. In ons land gaat het om zeven olympische zwembaden die geborgen moeten worden. De factuur hiervan loopt op tot 18 miljard euro op korte termijn. En op lange termijn is dat zelfs 40 miljard euro. Kosten waar uiteindelijk de consument en belastingbetaler voor moet opdraaien. Door de kernuitstap vergroten we alvast die, bijna tijdloze, dure en schadelijke afvalberg niet langer.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente
Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren