De energieswitch in vraag en antwoord

07 maart 2022

1. Waarom de energieswitch?

2. Wat is de energieswitch naar 100% hernieuwbare energie?

3. Hoe de energiefacturen verlagen?

4. Waarom de kernuitstap?

5. Hoe passen de tijdelijke en flexibele gascentrales in de energieswitch?

6. Hoe zit het met radioactief kernafval?

 

1. Waarom de energieswitch?

2020 was het warmste jaar ooit. Overal ter wereld vallen slachtoffers als gevolg van de klimaatopwarming. Ook het meest recente IPCC-rapport van de Verenigde Naties luidt de alarmbel: de tijd dringt, het is nu tijd voor actie.

Voor energie betekent dat: doorzetten met de energieswitch of energietransitie naar 100% hernieuwbare energie. Doorzetten, omdat ons land de afgelopen 18 jaar stilstond. Door al die jaren zonder visie en krachtige beslissingen, werd er niet gewerkt aan de toekomst. Dat is nu gedaan, we kiezen voluit voor de energieswitch of energietransitie en versnellen naar 100% hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit.

Energieswitch of energietransitie: motor naar een groene, CO2-vrije toekomst

Het is hoog tijd dat we met een duidelijke visie en expertise België terug op koers krijgen naar 100% hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit tegen 2050. Daarom gaan we voor de energieswitch of energietransitie, onze versnelling naar 100% hernieuwbare energie.

 

Blijf op de hoogte van de energieswitch

2. Wat is de energieswitch naar 100% hernieuwbare energie?

De energieswitch of energietransitie is ons plan voor het meest ambitieuze energiebeleid ooit in België, de switch naar 100% hernieuwbare energie.

Hoe sneller we eraan beginnen, hoe sneller we die 100% hernieuwbare energie en klimaatneutraliteit realiseren. Daarom maken we van België een voortrekker:

  • Tegen 2030 laten we de CO2-uitstoot met -55% dalen en trekken we het aandeel hernieuwbare energie op tot 40%.
  • Tegen 2050 gaan we voor volledige klimaatneutraliteit en 100% hernieuwbare energie.

Waarom naar 100% hernieuwbaar?

Hernieuwbare energie is goedkoper, groener en veiliger dan alle andere energiebronnen:

  • Goedkoper: hernieuwbare energie wordt internationaal steeds goedkoper, terwijl de prijs van alle fossiele brandstoffen en kernenergie stijgt. Kernenergie kost bovendien meer dan men beweert: o.a. beveiliging van reactoren en de berging van het schadelijk radioactief afval (die kosten lopen op tot in de miljarden op korte termijn: 18 (!) miljard euro) horen ook bij het prijskaartje. Kernenergie is nergens ter wereld rendabel zonder massale overheidssubsidies. En die subsidies worden betaald door de belastingbetaler.
  • Groener: de enige energiebronnen die geen CO2-uitstoot én geen kernafval creëren, zijn zonne- en windenergie, hernieuwbare energiebronnen.
  • Veiliger: hernieuwbare energie produceert geen schadelijk, radioactief kernafval. Ondertussen zoekt men al 40 jaar lang naar een oplossing voor dat kernafval, want het hoog radioactief afval blijft 300 tot 300.000 jaar radioactief. Ter vergelijking: 300.000 jaar geleden leerden de (ondertussen uitgestorven) Neanderthalers vuur te beheersen en gebruiken. Zelfs de oudste bouwwerken op aarde, de piramides, zijn ‘slechts’ 5000 jaar oud. Door de kernuitstap vergroten we alvast die, bijna tijdloze, radioactieve afvalberg niet langer.

Bovendien nemen we met 100% hernieuwbare energie onze energie in eigen handen. Vroeger ging de winst van de Belgische energieproductie naar multinationals, via de energieswitch of energietransitie en hernieuwbare energie geven we die winst terug aan de burgers. We investeren maximaal in goedkope, propere energiebronnen uit eigen land, in plaats van dure, vervuilende energiebronnen (zoals fossiele brandstoffen of uranium uit soms onstabiele landen) uit het buitenland.

3. Hoe de energiefacturen verlagen?

Zowel op korte als op lange termijn zorgen we ervoor dat de energiefactuur betaalbaar blijft voor iedereen. Door de oorlog in Oekraïne zijn de energieprijzen overal in Europa historisch hoog en mensen maken zich zorgen over het betalen van hun energiefactuur. Daarom pakken we de verlaging van de energiefactuur structureel aan.

Om mensen nu verder te helpen, liggen deze ongeziene maatregelen op tafel:

1. we verlagen de btw op gas en elektriciteit naar 6% en werken we met slimme accijnzen. Die dalen wanneer de prijzen stijgen. Zo blijft de factuur betaalbaar.
2. we breiden het sociaal tarief permanent uit. Daarmee beschermen we 1 miljoen kwetsbare gezinnen.
3. we kloppen op de tafel bij Europa om de energieprijzen op Europees niveau te bevriezen. Ons land neemt hierin het voortouw, samen zorgen we voor rust en zekerheid op de markt.
4. niemand mag zich verrijken aan deze energiecrisis. Door de huidige energieprijzen verdienen verschillende energieleveranciers miljarden meer dan normaal. Deze overwinsten willen we aanpakken en laten terugstromen naar de burgers.

Daarnaast versnellen we de doorbraak in hernieuwbare energie. We zetten voluit in op zon, wind én isolatie van onze woningen. En op lange termijn zal dit structureel leiden tot een goedkopere energiefactuur. Want hernieuwbare energie wordt steeds goedkoper, terwijl de prijs van fossiele energie stijgt.

Hoe meer we investeren in onze eigen, propere en hernieuwbare energiebronnen, hoe minder afhankelijk we worden van buitenlandse prijsstijgingen (de grote oorzaak van de hoge energiefacturen vandaag). Deze energiecrisis moet ons dwingen te versnellen naar 100% hernieuwbare energie in plaats van opnieuw ter plaatse te blijven trappelen.

Wat is goedkoper? Hernieuwbare of kernenergie?

En zeker als je vergelijkt met kernenergie is de stap naar hernieuwbare energie de meest logische stap om op lange termijn de energieprijzen naar beneden te krijgen. Kernenergie kost veel meer dan men beweert. De beveiliging van de reactoren en de verwerking van het schadelijke radioactief afval (die kosten lopen op tot in de miljarden) horen ook bij het prijskaartje. Kernenergie werkt nergens ter wereld zonder subsidies vanuit de overheid. Subsidies waarvoor de belastingbetaler uiteindelijk moet opdraaien.

Ook verschillende, onafhankelijke studies van o.a. onderzoeksintstelling EnergyVille en netbeheerder Elia bevestigen dit. Met de kernuitstap gaan de prijzen niet de hoogte inschieten.

 

4. Waarom de kernuitstap?

Groen is op zich niet tegen de kerncentrales op voorwaarde dat ze kleinschalig, veilig en zonder radioactief en gevaarlijk kernafval werken. Zo'n kerncentrales bestaan vandaag echter nog niet.

De sluiting van alle zeven Belgische kerncentrales werd al in 2003 beslist. Het grootste deel van de kerncentrales, vijf van de zeven, zullen binnenkort sluiten omdat ze té oud en té onveilig zijn. Ook de laatste twee kerncentrales, die nog zo’n 3% van onze energiebevoorrading voorzien, willen we zo snel mogelijk sluiten.  Hoe ouder de centrales, hoe meer ze uitvallen. Zo lagen in de herfst van 2018 zes van de zeven Belgische kerncentrales maandenlang stil. Ook het Franse nucleaire park kent grote problemen. Zelfs de uitbater van de kerncentrales wil geen geld meer investeren om ze op te lappen en open te houden.

Wist je dat kerncentrales de ontwikkeling van hernieuwbare energie zelfs tegenhouden? Je kan kernenergie immers niet flexibel aan- en uitzetten wanneer er voldoende hernieuwbare energie is. Bij flexibele gascentrales kan je dat wel. Hoe sneller we stoppen met kernenergie, hoe sneller we kunnen omschakelen naar hernieuwbare energie.

'We kunnen zonder kernenergie in 2025. Het licht gaat niet uit, de CO2-uitstoot in Europa zal niet stijgen en het zal betaalbaar zijn.', Ronnie Belmans, energiespecialist en professor aan de KULeuven

 

Bevoorradingszekerheid én betaalbaar

Tinne van der Straeten, onze minister van Energie, heeft een plan op tafel gelegd dat de volledige kernuitstap mogelijk maakt én ervoor zorgt dat we zo snel mogelijk van gas naar hernieuwbare energiebronnen kunnen opschakelen. De grondige studies van topspecialisten van onder meer Elia, Energyville, UGent en CREG bevestigen dat met dit plan het licht niét zal uitgaan en de prijs niét zal stijgen.

'De kernuitstap zal een verwaarloosbare impact hebben op de elektriciteitsprijs', Joeri Thijs, woordvoerder Greenpeace

 

Het échte debat gaat eigenlijk over waar we in de toekomst naartoe willen. Voor Groen is dat duidelijk: In plaats van nog handenvol geld te investeren in het verlengen van oude kerncentrales of het bouwen van dure, nieuwe kerncentrales, willen wij dat geld liever investeren in het verlagen van de energiefactuur en de lang beloofde switch naar 100% hernieuwbare energie. Dat is dan ook de enige energie die we écht in eigen handen kunnen nemen en de enige vorm van energie die ook op lange termijn daalt in prijs.

Na 20 jaar non-beleid, maakt Groen trots de keuze voor de energieswitch naar 100% hernieuwbare energie. Voor Belgischere, goedkopere en groenere energie.

5. Hoe passen de tijdelijke en flexibele gascentrales precies in de energieswitch?

Onze visie is duidelijk: 55% minder CO2-uitstoot tegen 2030 en volledige klimaatneutraliteit tegen 2050. Om die klimaatdoelstellingen te halen hebben we fors meer hernieuwbare energie nodig. De vorige regeringen maakten geen keuze over de toekomst van onze energie. Kernenergie? Hernieuwbare energie? Gascentrales? Of daar iets tussen? Een duidelijke keuze bleef uit. Voor de eerste keer in 18 jaar ligt er een echte klimaatambitie en een heldere energievisie op tafel. En ja, om eindelijk te kunnen gaan naar klimaatneutraliteit en naar 100% hernieuwbare energie moeten we tijdelijk rekenen op flexibele gascentrales om de bevoorradingszekerheid te garanderen.

Bevoorradingzekerheid: de lamp blijft branden

De energie- en bevoorradingszekerheid blijven garanderen, dat is een topprioriteit voor Groen. Scenario’s, zoals de energiecrisis en het afschakelplan in de winter van 2018, willen we absoluut vermijden. Toen dreigde bijna heel België zonder elektriciteit te vallen, want zes van de zeven kernreactoren lagen in de lappenmand.

Ook ons land gedeeltelijk zonder elektriciteit leggen, zoals sommige actiegroepen voorstellen, daar passen we voor. Onze bevolking op rekent op energiezekerheid.

En over het garanderen van die bevoorradingszekerheid zeggen de belangrijkste, onafhankelijke studies allemaal hetzelfde: in elk energiescenario (met of zonder kernenergie) hebben we flexibele gascentrales nodig, zelfs als we nieuwe kerncentrales zouden bouwen. Lees bijvoorbeeld de studie van de onafhankelijke onderzoeksinstelling EnergyVille.

'Ja, ook in onze energiemix zitten gascentrales', erkende N-VA fractieleider Peter De Roover nog op 13 oktober 2021 in de Kamer.

Flexibiliteit: windmolens moeten kunnen blijven draaien

Ook van belang: zolang we de ontmanteling van de verouderde kerncentrales uitstellen, komt er minder hernieuwbare energie op het net. Want hét grote probleem met de huidige kerncentrales is dat je ze niet aan en af kan zetten wanneer er te veel of weinig zon of wind is. In de eerste lockdown, toen er een recordhoeveelheid wind was, moesten windturbines worden afgezet omdat de kerncentrales bleven draaien.

Dat is een absurde situatie waardoor investeerders in hernieuwbare energie afhaken. Terwijl we net die investeerders nodig hebben om de energieswitch of energietransitie te realiseren. Hoe meer wind en zon we in ons land de komende jaren realiseren, hoe minder gascentrales we nodig gaan hebben.

'Gascentrales zijn veel flexibeler dan kerncentrales. En ideaal inzetbaar in combinatie met hernieuwbare energie.', Jos Delbeke, klimaatexpert en professor

 

Gascentrales verplicht klimaatneutraal tegen 2050

De technologische vooruitgang is er en daarin investeren we volop. De technologische evoluties in de laatste 10 jaar op vlak van energieopslag, hernieuwbare energie, waterstof en slimme, flexibele energiesystemen en gascentrales met minder CO2-uitstoot zijn gigantisch. Daarom is klimaatneutraliteit voor de flexibele gascentrales tegen 2050 het uitgangspunt en verplichten we in de tussentijd (2035 en 2040) een uitstootvermindering. Dat verankeren we bovendien wettelijk. De gascentrales zullen in 2050 klimaatneutraal zijn of niet zijn.

We beperken de CO2-uitstoot van de gascentrales door:

  • De uitbouw hernieuwbare energie te versnellen. Hoe meer zonne- en windenergie we de komende jaren realiseren in ons land, hoe minder gascentrales we nodig hebben. Dát is de uitdaging.
  • Gas tot minimum te beperken. Het energiesysteem van de toekomst is een slim en flexibel energiesysteem. Een energiesysteem met energieopslag (via bijvoorbeeld batterijen), met vraagsturing (bijvoorbeeld door de energievraag te verschuiven van piek- naar daluren) en met versterking van de uitwisseling van energie met onze Europese partners (bijvoorbeeld via de onderzeese kabel met Denemarken). Zo gebruiken we onze hernieuwbare energie zo efficiënt mogelijk en beperken we op elk mogelijk moment het gebruik van de flexibele gascentrales.
  • De technologische innovatie volop te ondersteunen. De technologische evoluties in de laatste 10 jaar op vlak van energieopslag, waterstof, hernieuwbare energie en slimme, flexibele energiesystemen zijn gigantisch. Ook op vlak van klimaatneutrale gascentrales zijn de technologische innovaties volop bezig en die technologische innovaties ondersteunen we maximaal. Daarom is klimaatneutraliteit van de flexibele gascentrales tegen 2050 het uitgangspunt. Elke transitiecentrale moet met een plan komen om op termijn CO2 neutraal te worden. Dat doen we niet zomaar, dat verankeren we wettelijk.

Bovendien draaien ze alleen als er onvoldoende zonne- of windenergie is. De eerste jaren draaien ze op natuurlijk gas, maar op termijn worden ze klimaatneutraal (bijvoorbeeld door ze te laten draaien op hernieuwbare waterstof of CO2 af te vangen). Elke transitiecentrale moet een plan hebben om CO2-neutraal te worden. Dat hebben we wettelijk verankerd.

Europese samenwerking

Dankzij Europese samenwerking is beslist dat de CO2-uitstoot voor energieproductie in Europa niet kan stijgen. Dat zijn Europese regels. Want de Europese Unie legt elk jaar vast hoeveel CO2-uitstoot er maximum mag zijn voor energieproductie (technisch heet dat: het ETS-systeem).

En dat systeem verlaagt elk jaar de Europese CO2-uitstoot voor de hele Europese Unie. Concreet betekent dat wanneer ons land werkt met nieuwe, flexibele en moderne gascentrales, dat oude kolencentrales in pakweg Polen gesloten moeten worden. Omwille van de maximum CO2-uitstoot, geregeld op Europees niveau.

Zo weinig mogelijk gascentrales

Plannen van regeringspartijen uit de vorige, Zweedse regering (N-VA, Open VLD, CD&V en MR) spraken van 9 tot zelfs 12 extra gascentrales. Nu er eindelijk een visie op tafel ligt en er echt werk wordt gemaakt van de energieswitch of energietransitie naar 100% hernieuwbare energie kunnen we het aantal gascentrales gelukkig beperken tot een minimum van 2 tot 3 gascentrales.

 

6. Hoe zit het met radioactief kernafval?

Eerst en vooral: de zeven Belgische kernreactoren hebben voordelen en bijgedragen aan de welvaart van ons land, maar hebben ook grote nadelen zoals radioactief kernafval. Dat is een onopgelost probleem.

Ondertussen zoekt men al 40 jaar lang naar een oplossing voor het radioactieve kernafval. Dat afval blijft radioactief tot 300 jaar en een deel zelfs tot 300.000 jaar. Een immense uitdaging, als je weet dat ongeveer 300.000 jaar geleden de (ondertussen uitgestorven) Neanderthalers vuur leerden te beheersen en gebruiken. Zelfs de oudste bouwwerken op aarde, de piramides, zijn ‘slechts’ 5000 jaar oud.

Kernenergie zorgt dus voor een bijna tijdloze, schadelijke en radioactieve afvalberg. In ons land gaat het om zes olympische zwembaden die geborgen moeten worden. De factuur hiervan loopt op tot 18 miljard euro op korte termijn. Voor dat geld zet je maar liefst 3.5 miljoen zonnepaneelinstallaties op de Belgische daken.

Door de kernuitstap vergroten we alvast die, bijna tijdloze, dure en radioactieve afvalberg niet langer.

 

Blijf op de hoogte van de energieswitch

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente
Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren