24 maa 2012

Doen we een Vanackeretje of een De Guchtje?

Eva Brems geeft Didier Reynders enkele tips aan de vooravond van het Belgische bezoek aan Congo. Brems is professor mensenrechten aan de Universiteit Gent en parlementslid voor Groen. Een legitimering van Kabila’s herverkiezing vermijden: dat moet de hoogste prioriteit zijn

Op 28 november beleefde ik als verkiezingswaarnemer de democratische droom van de Congolese bevolking mee. Het enthousiasme en de toewijding waarmee kiezers en lokale verantwoordelijken hun democratische rol uitoefenden, maakten een grote indruk. Even frappant waren de verwachtingen waarmee ze waarnemers uit België aanspraken: als het fout zou gaan, moest ons land dit aan de wereld laten weten. De Congolezen verwachten nog steeds veel van België, ook al heeft ons land hen al meermaals teleurgesteld. Inmiddels staat vast dat de verkiezing van Kabila wegens fraude en organisatorische tekortkomingen niet vrij en eerlijk verlopen is.

Pintje met Kabila

Eerder hadden we al de twijfelachtige eer om als eerste Europese lidstaat een felicitatiebrief te sturen aan het adres van Kabila, en om als enig Europees land een ambassadeur te sturen naar de opening van het Congolese parlement. Deze signalen werden door het kamp-Kabila dankbaar aangegrepen om het zwaar gecontesteerde verkiezingsproces te legitimeren. Met het geplande bezoek van minister Reynders dreigt onze regering opnieuw de mist in te gaan. Een nieuwe diplomatieke uitschuiver zou de geloofwaardigheid van ons land bij de Congolese burgers aantasten, en ons land verder isoleren van de internationale gemeenschap en onze Europese partners. Net daarom is het belangrijk dat onze minister tijdens zijn Congoreis de regie strak in handen houdt. Het Congolese regime zal er alles aan doen om het Belgische bezoek in scène te zetten als een legitimering van Kabila's herverkiezing. Dat vermijden is de hoogste prioriteit. Reynders zou niet de eerste Belgische minister zijn die zich voor Kabila's kar laat spannen. De beelden van minister Vanackere die in 2010 een 'pintje' dronk met Kabila in diens buitenverblijf, waren in dat opzicht een dieptepunt. En ook premier Di Rupo was enkele maanden geleden zo naïef om niet te voorzien dat zijn felicitatiebrief breed zou worden uitgesmeerd in de Congolese media. Het beste lijkt nog dat Reynders een rechtstreekse ontmoeting met Kabila vermijdt. Enkel een zorgvuldige keuze van gesprekspartners, over het hele politieke spectrum, en met ruime aandacht voor het kritische middenveld, kan aantonen dat België de Congolese bevolking steunt, niet het Congolese regime.

In vrees en beven

In België heeft Reynders zich, na enig dralen, kritisch uitgelaten door te stellen dat het verkiezingsproces de legitimiteit van Kabila serieus heeft aangetast. Het komt er nu op aan dit ter plaatse duidelijk te maken. Als Reynders Kabila toch zou ontmoeten, moet hij die boodschap brengen. En niet achter gesloten deuren: dit is immers in de eerste plaats een boodschap voor de Congolese bevolking. Maar ook als er geen rechtstreekse ontmoeting komt, moet de Belgische buitenlandminister duidelijke taal spreken. Schroom omwille van het koloniale verleden is in deze ongepast.

Toch is het belangrijk dat Reynders ook een positieve boodschap brengt, door enkele haalbare sporen te benadrukken om de Congolese democratie te versterken. Enkele Belgische ngo's die in Congo werken (11.11.11., Broederlijk Delen en Pax Christi) hebben in dat verband al nuttige suggesties gedaan. De Congolese electorale cyclus voorziet nog drie stappen: senaats- en provinciale verkiezingen in 2012, en lokale verkiezingen in 2013. Het zijn vooral die laatste die van belang zijn voor de doorsnee Congolese burger, voor wie Kinshasa vaak ver en onbekend is. Om een herhaling van het debacle van de presidentsverkiezingen te vermijden, moet eerst het vertrouwen hersteld worden door een dialoog op te starten met de verschillende politieke partijen en het middenveld. Uit deze dialoog moet er een brede consensus komen over de hervorming van belangrijke organen zoals de nationale kiescommissie en de rechtscolleges die over kiesbetwistingen gaan.

De legitimiteit van het Congolese regime wordt niet alleen door de mislukte verkiezingen onderuit gehaald. Het is ook een regime dat de elementaire rechten en vrijheden van zijn burgers miskent, en dat daders van gruweldaden vrijuit laat gaan. Twee namen die dit onrecht symboliseren moeten dan ook prominent op Reynders' lippen liggen: John Numbi, de opdrachtgever van de moord op mensenrechtenactivist Floribert Chebeya, en Jean Bosco Ntaganda, een warlord die wordt gezocht voor misdaden tegen de mensheid. Beiden lopen vrij rond, en genieten bescherming van Kabila. Als Reynders het handig aanpakt - en als het nodig is mag dát wel achter de schermen - kan hij misschien net dat duwtje geven dat nodig is om hen te laten arresteren.

Voor mij is Reynders' reis dan ook niet op voorhand een ramp. Maar ik hou mijn hart vast.

(Dit opiniestuk verscheen op 24 maart 2012 in De Morgen)

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK