Dossier: asiel

11 december 2017

Het Vluchtelingenverdrag is geen vodje papier. Wie geweld, onderdrukking of individuele vervolging ontvlucht, heeft recht op hulp. Toch wordt dit recht uitgehold in heel Europa - ook in België. Het gevolg? Duizenden mensen verdrinken aan de Europese buitengrenzen, vallen ten prooi aan mensensmokkelaars en leven maandenlang in schabouwelijke tentenkampen.

Tijdens deze turbulente tijden wil Groen mensenrechten niet afbouwen maar net versterken. Zo willen we één Europees asielsysteem en menselijke, duidelijke asielprocedures. De buitengrenzen van Europa bewaken we beter en tegelijk maken we werk van veilige vluchtroutes en een soepelere visumregeling. We steunen een Europees spreidingsplan dat wettelijk verankerd is, want vele schouders maken het werk lichter.

België moet bovendien een voortrekkersrol opnemen. Een kleinschalig opvangsysteem maakt de situatie voor asielzoekers leefbaarder en bevordert integratie. Een strikt terugkeerbeleid is noodzakelijk, maar het moet wel humaan en transparant gebeuren.

Dit moet je weten

1. De asielinstroom is geen invasie

De asielinstroom die België recent te verwerken kreeg, is niet historisch hoog. Ons land kreeg in de piekjaren 2014-2015 zo'n 58.000 asielaanvragen binnen, tegenover bijvoorbeeld 78.496 aanvragen in 1999-2000.

Het verschil zit 'm in het erkenningspercentage. In 2015 werd liefst 61 procent van de mensen die asiel aanvroegen in België erkend als vluchteling. In 1999-2000 lag dat percentage nog rond 10 procent.

Deze cijfers bewijzen dat er van een aanzuigeffect geen sprake is. De meeste erkende vluchtelingen komen uit oorlogsgebied, zoals Syrië, Irak en Afghanistan. Zij zijn echt op de vlucht voor conflict en hebben dan ook sterke asielaanvragen.

Bij die aanvragen gaat het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen trouwens niet over één nacht ijs. Elke aanvraag wordt onderzocht en getoetst. Wie geweld ontvlucht en recht heeft op bescherming, krijgt die ook, maar economische migranten maken geen kans.

Ook in de rest van Europa is het aantal asielzoekers trouwens niet onoverkomelijk hoog. In de periode 2014-2016 kwamen slechts 3,5 procent van de vluchtelingen en ontheemden wereldwijd naar de EU. Bovendien is slechts 0,46 procent van de Europese bevolking asielzoeker.

Het werk is echter niet eerlijk verdeeld over de lidstaten en dat zorgt voor ongeziene spanningen. Van 2011 tot 2015 vingen slechts vijf landen samen 72 procent van alle asielzoekers op. Duitsland is asielland nummer één, goed voor 34 procent van de totale opvang. België volgt pas op de zevende plaats en kan - als welvarend land - een pak meer doen.

2. Het Europese spreidingsplan faalt

Verschillende landen voerden op eigen houtje weer grenscontroles in en de Balkanlanden sloten één voor één hun grenzen. De beelden die onze journaals bereikten waren schandalig: mensen die oorlog ontvluchtten, kregen in putje winter amper medische hulp, onderdak of voedsel.

In september 2015 bereikte de EU een akkoord om vluchtelingen evenwichtig te spreiden over alle lidstaten. Het plan bleef echter dode letter. In september 2017 loopt het akkoord af en voorlopig is maar 11 procent ervan uitgevoerd. Ook ons land heeft haar werk niet gedaan: van de 3812 asielzoekers die België moet opvangen uit Griekenland en Italië, vingen we nog geen vijfde op.

3. De Turkije-deal is geen oplossing

In maart 2016 sloot de EU een akkoord met Turkije. In ruil voor 6 miljard euro moet de Turkse regering de vluchtelingen uit de Unie en binnen haar grenzen houden. Zij die toch naar Griekenland proberen te vluchten, worden teruggestuurd. Voor elke teruggestuurde asielzoeker, mag één Syriër uit Turkije legaal de EU in.

Een goede oplossing? Helemaal niet. Deze deal veronderstelt dat Turkije een veilig land is voor asielzoekers en dat er een degelijk asielsysteem op poten staat. Dat is echter niet zo: Turkije heeft géén asielsysteem. Syrische vluchtelingen worden er amper erkend en ze krijgen nauwelijks toegang tot onderwijs, werk en huisvesting. Mensenrechtenorganisaties trekken terecht aan de alarmbel. Rapporten tonen aan dat de rechten van deze mensen in Turkije dagelijks geschonden worden.

Als gevolg van de Turkije-deal komen zo’n 60.000 asielzoekers vast te zitten in Griekenland in mensonwaardige omstandigheden. Griekse asielinstanties sturen amper mensen terug naar Turkije en slechts een handvol Syriërs vertrekt legaal uit Turkije richting EU. De Turkije-deal was van de meet af aan gedoemd om te mislukken, en dat doet het ook.

4. België doet te weinig

Al na de ramp in oktober 2013, toen vijfhonderd asielzoekers verdronken voor de kust van Lampedusa, voorspelden experten dat het aantal vluchtelingen richting Europa zou toenemen. Toch bouwde België haar opvangsysteem af. In de zomer van 2014 barstte de crisis echt los en kon de regering de instroom niet meer bolwerken. De Dienst Vreemdelingenzaken had noch de mankracht noch de middelen. Asielzoekers kampeerden noodgedwongen in het Maximiliaanpark in Brussel, terwijl de wereldpers toekeek.

De regering bleef morrelen aan de rechten van vluchtelingen. Hun verblijfsrecht werd beperkt tot vijf jaar, voorheen was er geen limiet. Dat is oneerlijk omdat de kans groot is dat er na die vijf jaar geen verbetering is in hun herkomstland. Het conflict in Syrië begon bijvoorbeeld in 2011 en is er de voorbije jaren enkel erger op geworden. Bovendien kunnen vluchtelingen hun erkenning veel makkelijker kwijtraken.

Daarnaast werd ook de juridische bijstand voor vluchtelingen afgebouwd. Helemaal ongezien is dat asielzoekers uit Irak en Afghanistan nog tijdens hun procedure aangemoedigd worden om terug te keren naar het conflictgebied.

In plaats van vluchtelingen de steun te geven waar ze recht op hebben, lijken de regeringen er alles aan te doen om vluchtelingen zo snel mogelijk weer buiten te werken.

Het kan anders

1. Meer mensenrechten, niet minder

De Conventie van Genève en het Vluchtelingenverdrag bepalen welke rechten mensen hebben als ze in een conflictsituatie terechtkomen. Landen die deze verdragen ondertekenden, moeten ze met meer toewijding toepassen. Bovendien moeten meer landen de verdragen ondertekenen. Alleen zo kunnen we een antwoord bieden op de humanitaire noden wereldwijd.

2. Een Europees asielsysteem

We evolueren richting een Europees vluchtelingenstatuut, en dat is een goede zaak.

Al in 1999 spraken de Europese lidstaten af om een gemeenschappelijk asielbeleid te voeren. Dat zogenaamde CEAS (Common European Asylum System) moeten we verder ontwikkelen. Doel is dat alle lidstaten garanties bieden voor goede opvang en correcte en snelle erkenningsprocedures.

Na de procedure moet er werk gemaakt worden van een goede integratie of een humane terugkeer naar het herkomstland. Dat laatste kan enkel als de situatie daar duurzaam veilig is.

Zo'n Europees asielsysteem kan wel enkel slagen als er ook een permanent, afdwingbaar spreidingsplan komt zodat asielzoekers evenwichtig over de verschillende lidstaten verdeeld worden.

3. Veilige vluchtelingenroutes

De beelden van het dode lichaampje van Aylan dat in september 2015 aanspoelde op het strand in Turkije, gingen de wereld rond. De kleuter werd symbool voor alle vluchtelingen die het leven lieten tijdens de gevaarlijke boottocht naar Europa. Zowel in 2015 als in 2016 waren er dat meer dan 5000. Ook de route over land is gevaarlijk en vol risico op ontbering en geweld. Smokkelaars profiteren gretig van de situatie en vragen torenhoge sommen voor een tocht naar Europa.

De enige oplossing zijn veilige en legale routes naar Europa. Dat kan door in te zetten op meer resettlement, waarbij vluchtelingen legaal worden ingevlogen. Voor de periode 2015 - 2017 had de EU zich tot doel gesteld om 22.504 mensen via resettlement toegang te geven tot de EU. Dat zijn lage cijfers, in verhouding tot de miljoenen vluchtelingen die opgevangen worden in Turkije, Libanon en Jordanië.

Ook humanitaire visa zijn een deel van de oplossing. Dat is een bevoegdheid van de lidstaten. Zij kunnen beslist meer doen dan nu het geval is.

4. Opvang in eigen regio

De meeste vluchtelingen trekken naar hun buurlanden. Dat heeft veel voordelen: de integratie verloopt er vlotter en ze moeten veel minder ver reizen. Als de situatie in hun thuisland verbetert, kunnen ze ook makkelijker terugkeren.

Ook de Europese Unie heeft veel te winnen bij opvang in de regio. Het is immers haalbaar noch wenselijk dat de EU álle 65 miljoen vluchtelingen en ontheemden opvangt.

Maar opvang in de regio is alleen een goede oplossing als de opvang ook goed is. Het probleem is dat veel van de gastlanden in de regio arm en soms onveilig zijn.

Opvang in de eigen regio ontslaat de internationale gemeenschap noch de EU van hun verantwoordelijkheid. De EU moet haar deel van de kosten dragen, zorgen dat de opvang voorzien is van basisvoorzieningen en de veiligheid ervan helpen garanderen. Het is niet omdat de asielzoekers niet aan de Europese grens staan, dat we niet de plicht hebben hen te helpen.

5. Inzetten op integratie

Sommige vluchtelingen zullen nooit, of zeker niet in de nabije toekomst, terug kunnen keren naar hun herkomstland. De veiligheid van mensen uit een religieuze minderheid of holebi's is moeilijk te garanderen en oorlogen kunnen jaren duren. Daarom moeten we ongestoord inzetten op integratie van vluchtelingen.

6. Duidelijke en snelle asielprocedure

België moet een voortrekkersrol opnemen. Als Europese lidstaat passen we de regels foutloos toe. Onze asielprocedure hanteert hoge standaarden en wordt binnen redelijke termijn afgehandeld. De asielinstantie staat de asielzoeker bij voor het verzamelen van de bewijslast en het ontwikkelen van het asieldossier.

Wie uitgeprocedeerd is, krijgt begeleiding zodat ze op humane manier terugkeren naar hun land van herkomst. We hebben daarbij oog voor re-integratie in het land waar de asielzoeker naar terugkeert en bijzondere aandacht voor niet-begeleide minderjarige vreemdelingen.

7. Kleinschalige opvang

Grootschalige centra ontmenselijken de asielzoeker. We hebben een warm en menselijk opvangsysteem nodig. Daarom trekken we de kaart van de semicollectieve en vooral kleinschalige opvang. Dat maakt alles overzichtelijker en zo kunnen er hogere standaarden gegarandeerd worden.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK