Dossier: kernenergie

Met een slim en flexibel energiesysteem kiest Groen voluit voor hernieuwbare energie. In 2025 gaan alle kerncentrales onherroepelijk dicht en tegen 2050 draait het hele land op hernieuwbare stroom. Dat levert 65.000 nieuwe jobs op.

De kernuitstap kan en mag niet langer uitgesteld worden. Kernenergie is te duur en te gevaarlijk. Bovendien raakt uranium, de brandstof voor kernenergie, binnenkort op. Het uitstellen van de kernuitstap is kortetermijndenken waarbij Engie Electrabel de winst opstrijkt en gezinnen en kmo's de rekening gepresenteerd krijgen.

 

Dit moet je weten

1. Onze kerncentrales zijn stokoud en versleten

Na de kernramp in Fukushima beval Europa stresstesten voor alle kerncentrales op haar grondgebied. In België buisden Doel 1, Doel 2 en Tihange 1. Experts bevalen de onmiddellijke sluiting maar de centrales bleven draaien.

In diezelfde periode werden ook scheurtjes gevonden in de reactorvaten van Tihange 2 en Doel 3, de jongere centrales van ons land. Enkele jaren later bleken er nog meer scheurtjes bijgekomen te zijn én ze bleken ook groter dan gedacht. Desondanks werden de scheurtjescentrales heropgestart.

De mankementen aan onze kerncentrales hoeven niet te verbazen. Ze behoren tot de oudste generatie ter wereld. Kerncentrales beginnen te verslijten na twintig jaar, maar in België zijn alle centrales ouder dan dertig en sommige zelfs meer dan veertig jaar. De risico's zijn niet min. Een instabiele ondergrond, metaalmoeheid en problemen met de brandveiligheid behoren tot de ouderdomskwalen van onze kerncentrales.

Ook tegen natuurverschijnselen (aardbevingen, overstromingen en brand) en sabotage (cyberattacks en terreur) is het kernpark onvoldoende beschermd. In 2014 werd Doel 4 slachtoffer: iemand maakte een groot olielek. Die sabotage is nooit opgehelderd.

De kerncentrales van Doel staan bovendien in één van de dichtstbevolkte gebieden van Europa. Antwerpen ligt op amper twaalf kilometer en liefst negen miljoen mensen wonen in een straal van 75 kilometer. Genoeg redenen voor sterke noodplannen, zou je denken. Helaas. Er zijn geen behoorlijke evacuatieplannen en er is bijvoorbeeld ook onvoldoende bluswater op de kernsites.

De kernrampen van Tsjernobyl en Fukushima hebben pijnlijk aangetoond dat dit geen loze bangmakerij is. Meer dan dertig jaar na de noodlottige dag in Tsjernobyl wordt er nog steeds gevaarlijke, radioactieve straling gemeten.

2. Kernenergie houdt schone investeringen tegen

Kerncentrales kosten de samenleving bakken geld. Zo kreeg een nieuwe centrale in het Verenigd Koninkrijk intussen een prijskaartje van 24 miljard euro, maar ook het onderzoek naar nieuwe technologieën, de verwerking van kernafval, de veiligheidsmaatregelen en de ontmanteling van oude centrales kost miljarden.

En elke euro die naar kernenergie gaat, gaat niet naar hernieuwbare energie. Dat is een probleem, zeker omdat kerncentrales erg onflexibel zijn. Op dagen dat er veel wind is, wordt er door kerncentrales en windmolens te veel elektriciteit geproduceerd. Omdat je kerncentrales niet gemakkelijk kan af- en aanschakelen, worden de windmolens stilgelegd. Windmolens die niet draaien, brengen natuurlijk niets op. En zo zorgen kerncentrales er voor dat investeringen in hernieuwbare energie minder aantrekkelijk zijn.

Hernieuwbare energie en kernenergie gaan dus niet hand in hand. Daarom moeten we voluit kiezen voor hernieuwbare energie, want dat is veilig, schoon, democratisch en betaalbaar.

3. Uranium is eindig

Investeren in kernenergie is kortetermijndenken. Uranium is een eindige grondstof. Aan dit tempo is uranium uitgeput tegen 2040. Bovendien veroorzaakt de ontginning, de verrijking en het vervoer van uranium serieuze problemen.

  • Voor de verrijking van uranium zijn er giftige stoffen nodig die het milieu aantasten. 
  • Kerncentrales stoten niet rechtstreeks CO2 uit, maar de verwerking van uranium doet dat wel.
  • De mijnen verwoesten vaak waardevol natuurgebied en bedreigen de gezondheid van kwetsbare bevolkingsgroepen, zoals de Inuït in Canada.

4. Kernafval is een probleem van 240.000 jaar

Ook voor het kernafval - zo'n 120 ton per jaar in België alleen al - is er geen oplossing. Kernafval blijft 240.000 jaar radioactief stralen en die straling veroorzaakt onder andere kanker.

Geologische berging, waarbij hoogradioactief afval onder de grond wordt opgeslagen, is een vaak gebruikte methode. We kunnen echter op geen enkele manier verzekeren dat de grondlaag 240.000 jaar lang niet verschuift en geen water doorlaat. Geologische berging is op dit moment niet meer dan een berekende gok.

Laag- en middenradioactief afval wordt vaak in vaten boven de grond bewaard. Ook die methode is niet onfeilbaar. In 2013 werden op de site van Belgoprocess 10.000 lekkende vaten ontdekt. Tussen 1960 en 1982 dumpte ons land ook 55.000 vaten in zee. Niemand weet hoe het nu met die vaten staat.

Tot slot schuilt er ook een ander gevaar in kernafval. Bij kernsplitsing komt immers plutonium vrij en die stof vormt de brandstof voor een atoombom. Elk land dat kerncentrales heeft, kan dus kernwapens maken. Als een terroristische organisatie plutonium in handen krijgt, is de gruwel helemaal compleet.

5. Nieuwe technologieën bieden geen oplossing

Thoriumcentrales worden vaak naar voren geschoven als de wonderoplossing. De voorraad thorium is inderdaad groter, maar óók eindig. En er komt dan wel minder radioactief afval vrij, maar ook een kleine hoeveelheid is natuurlijk gevaarlijk.

Kernfusie, waarbij de reactie van de zon wordt nagebootst, zou nog meer voordelen hebben. Het weinige afval dat er vrijkomt, is niet langlevend. Bovendien is de brandstof voor kernfusie nagenoeg onbeperkt.

Beide technologieën staan echter nog maar in hun kinderschoenen. Het onderzoek kost miljarden en blijft maar ter plaatse trappelen. Kernfusie zou ten vroegste tegen de tweede helft van deze eeuw op industriële schaal lukken, en dan nog is de vraag of het rendabel zal zijn.

6. De kernlobby is supermachtig

In 2003 koos de paars-groene regering om de kerncentrales te sluiten zodra ze veertig jaar in gebruik zijn (al ver na de oorspronkelijk voorziene levensduur van 30 jaar). De kernuitstap zou zo tussen 2015 en 2025 plaatsvinden.

Daar staken de regeringen-Di Rupo en -Michel echter een stokje voor. Di Rupo besliste om Tihange 1 tien jaar langer te laten draaien en Michel verlengde de levensduur van Doel 1 en 2 met tien jaar.

Die beslissingen werden genomen onder druk van Electrabel. Zodra Groen niet meer in de regering zat, begon het bedrijf zijn macht uit te breiden. Ze kochten zich in in overheidsbedrijven en dreigden hun geld weer weg te halen als de kernuitstap niet uitgesteld werd.

Door het uitstel zullen alle centrales plots moeten sluiten tussen 2022 en 2025, een periode van amper vier jaar. De kans is daardoor groot dat er opnieuw gemorreld zal worden met deze deadlines, onder het mom van bevoorradingszekerheid.

Die bezorgdheid over de bevoorradingszekerheid is helemaal onterecht en het gevolg van handig lobbywerk. Denk maar aan de doemberichten in de winter van 2012-2013. Er kwam een afschakelplan en de scheurtjescentrales werden opnieuw in werking gezet. In 2015 kwam de CREG echter met een rapport dat alle doemscenario's van die winter naar de prullenmand verwees. Zelfs op de koudste en donkerste winterdagen zaten we nog 1000 megawatt boven de energiereserves.

Het kan anders

1. Energie efficiënt gebruiken

Dé hoofdvoorwaarde voor een succesvolle overstap naar hernieuwbare energie? Dat is energie-efficiëntie. We moeten minder energie verbruiken, vooral voor transport, verwarming en verlichting. We gaan anders om met mobiliteit en bouwen elk huis energiezuinig. Ook bij kmo's en bedrijven valt heel wat te winnen.

2. Een duidelijke kernuitstap

Door de kernuitstap heel de tijd in vraag te stellen, organiseert de regering onzekerheid. Een duidelijke kernuitstap maakt investeren in hernieuwbare energie aantrekkelijk.

Daarom moet de wet op de kernuitstap uit 2003 alsnog worden uitgevoerd. De verlenging van Tihange 1, Doel 1 en Doel 2 trekken we in en alle kerncentrales gaan dicht tegen 2025.

Hoe langer de kerncentrales open blijven, hoe hoger de energierekening van gezinnen en kmo's. De groothandelsprijzen mogen dan wel tijdelijk zakken, maar daar profiteren enkel grote bedrijven van. De echte besparing voor de Belgen begint zodra de kerncentrales sluiten en groene energie het overneemt.

3. Investeren in hernieuwbare energie

Een studie van 3E toont aan dat de kernuitstap onze bevoorradingszekerheid niet in gevaar brengt. Sterker nog: de kernuitstap maakt investeren in hernieuwbare energie weer aantrekkelijk.

Bovendien lopen de kosten van kernenergie elk jaar hoger op, terwijl hernieuwbare energie steeds goedkoper wordt. Zo daalde de prijs van zonnepanelen tussen 2010 en 2015 met liefst 66 procent. Windturbines werden 30 procent goedkoper.

Groene energie levert trouwens duizenden jobs op. Met ons energiesysteem draait België tegen 2050 volledig op hernieuwbare energie en levert ons dat tot 65.000 nieuwe banen op.

4. Een slim en flexibel energiesysteem

Om vraag en aanbod perfect op elkaar af te stemmen en de bevoorradingszekerheid te garanderen, moet de overheid inzetten op de flexibilisering van ons energiesysteem. 

Het Europese elektriciteitsnet is erg belangrijk in de verdeling van energie doorheen Europa. Op een zonnige zomerdag zal Spanje meer zonne-energie opwekken dan België. De plaatselijke overschotten kunnen dankzij het Europese net verdeeld worden om elders in Europa tekorten op te vangen. Zo is er in alle omstandigheden overal voldoende energie beschikbaar.

Ook dicht bij de gebruiker stemmen we vraag en aanbod beter af: denk aan slimme huishoudtoestellen die in- en uitschakelen naarmate er veel of weinig energie beschikbaar is of elektrische auto's die tegelijk werken als batterij. 

5. Democratische en betaalbare energievoorziening

We betrekken burgers bij de energietransitie door veel meer in te zetten op burgercoöperaties. Zo krijgen burgers het recht en de kans om mee te investeren in lokale energieprojecten en mede-eigenaar te worden van de hernieuwbare energie die geoogst wordt.

De kosten van de energietransitie verdelen we eerlijk. Nu krijgen gezinnen bijna alle kosten voorgeschoteld via een zwaar aangedikte elektriciteitsfactuur, terwijl grote bedrijven met de baten gaan lopen. Dat moet anders. We rekenen niet langer alle kosten door via de factuur, maar laten de overheid mee de energietransitie financieren. Daarvoor voorzien we voldoende middelen in de begroting. Bedrijven betalen voortaan een eerlijke bijdrage.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK