12 dec 2017

Dubbelinterview: 'We hebben een passie nodig'

‘Wij zijn Vlamingen. We blijven koterijen bijbouwen, maar stellen het huis zelden in vraag. Zo is het ook met onze politiek.’ Tien jaar geleden trok Hind Fraihi al aan de alarmbel. Er gaat iets grondig mis in een deel van de moslimgemeenschap, schreef ze toen in 'Undercover in Klein-Marokko'. Radicale literatuur lag voor het rapen in Molenbeek. Sjeiks en imams ronselden er om te gaan vechten in Afghanistan. En de jongeren, die zagen toen al geen toekomst en waren vatbaar voor extremistische ideeën. Een decennium later geeft Hind haar boek opnieuw uit, want de problematiek is nog steeds brandend actueel. Groen-kamerlid Stefaan Van Hecke probeert intussen het tij te keren. ‘Het is gedaan met knip- en plakwerk. We moeten investeren in veiligheid, maar vooral ook in onderwijs, welzijn en werk.’

‘Meer leven!’, roept Hind uit. ‘We moeten opnieuw de tijd nemen om op zoek te gaan naar dingen die ons beroeren. Kunst, literatuur, muziek … We hebben een passie nodig. We leven te veel met onze beide voeten op de grond. We zakken zelfs in de grond en de aarde staat ons aan de lippen. Het gedachtengoed van IS is verschrikkelijk, maar ze verkopen wel een passie.’ De toon is meteen gezet. De twee trekken, ondanks hun andere achtergrond en stijl, aan hetzelfde eind. Stefaan: ‘Onze samenleving heeft niet meer productiviteit nodig, maar meer verbondenheid.’

Na aanslagen zien we telkens mensen met allerlei achtergronden samen op straat komen tegen terreur. Is dat geen verbondenheid?

Stefaan: ‘Precies! Dat bewijst dat mensen verbinding zoeken en vinden. Maar zoiets bereik je natuurlijk niet alleen door vanuit Brussel een reeks wetten door te voeren. Daarom pleit ik voor een globale aanpak waarbij alle niveaus samenwerken. Federaal moet er werk gemaakt worden van een efficiënt veiligheidsbeleid, maar minstens even belangrijk is dat de gemeenschappen inzetten op arbeid en onderwijs. En het lokale niveau is dan weer onmisbaar om er voor te zorgen dat mensen weer verbinding leggen met elkaar.’

Hind: ‘Ik mis vaak de subjectieve factoren in het politieke debat: hart, ziel en mentaliteit. Als ik om me heen kijk, vraag ik me af waar onze dromen gebleven zijn. Neem nu onze schoolgebouwen: zo troosteloos! Om het wat kort door de bocht te stellen: je neemt je smartphone, op zoek naar een droom, en je vindt het kalifaat. (lacht zuinig) Scholen zouden net een plek moeten zijn waar je kan dromen over de toekomst.’

'We hebben een passie nodig. We leven te veel met onze voeten op de grond'

Zijn moslimjongeren daarom zo vatbaar voor de propaganda van IS?

Hind: ‘Een groeiende groep in de samenleving kampt met levensmoeheid. Kijk naar het enorme aantal burn-outs en depressies. Ook de zelfdodingscijfers onder jongeren zijn bij de hoogste in de wereld. De moslimgemeenschap gelooft sterk in het hiernamaals. IS pakt daar mee uit en biedt moslimjongeren die het niet meer zien zitten een uitweg in de vorm van hun zelfverklaarde kalifaat. Maar wat zou er gebeuren als we autochtone jongeren een vluchtweg zouden bieden, bijvoorbeeld in de vorm van een onbewoond eiland? Zouden we een leegloop zien? Het komt er op neer dat we één problematiek delen maar er anders mee omgaan, elk vanuit zijn achtergrond en zijn religie.’

Stefaan: ‘Wat me opvalt, is dat religie vaak geen rol speelt in het radicaliseringsproces. Die jongeren leiden vaak geen religieus leven. Godsdienst wordt er pas achteraf over gegoten, als een sausje om alles te verantwoorden.’

Hind: ‘Het is heel moeilijk om de vinger op de oorzaak van radicalisering te leggen. Tewerkstelling en scholingsgraad spelen een belangrijke rol maar het profiel van geradicaliseerden en strijders is de afgelopen jaren nog veel diffuser geworden. Nu zijn er ook hoog-opgeleiden die naar Syrië vertrekken. Een toenemend deel van de jonge generatie dreigt te radicaliseren.’

Stefaan: ‘De impact van ons buitenlandbeleid valt niet te onderschatten.’

Hind: ‘Onze banden met Saudi-Arabië, dat is hypocrisie van de bovenste plank!’

Stefaan: ‘Ze sponsoren het salafisme maar toch doet de regering er zaken mee. Dat kunnen we niet maken. Bij de opstart van de parlementaire onderzoekscommissie vond de meerderheid dat we de 'mislukte integratie' moesten onderzoeken als mogelijke onderliggende oorzaak van radicalisering. Akkoord, zeiden we toen, geen taboes voor ons. Maar dan moeten we ook ons buitenlandbeleid van de afgelopen jaren onder de loep durven nemen. Het is natuurlijk niet dé oorzaak van radicalisering, maar wel één van de vele puzzelstukjes.’

'Religie speelt vaak geen rol in het radicaliseringsproces. Het wordt er pas achteraf over gegoten, als een sausje om alles te verantwoorden'

Wat loopt er mis bij de veiligheidsdiensten?

Stefaan: ‘Het is te gemakkelijk om alles op één persoon te steken. De zondebok van Jambon, de verbindingsofficier in Turkije, bleek met verlof te zijn toen hij melding kreeg over de terugkeer van El Bakraoui. Blijkbaar is er niemand die zijn taken overneemt als hij ziek of met verlof is. Onze veiligheidsdiensten werken keihard, maar ze zijn onderbemand en worden slecht geleid. We moeten naar efficiëntere veiligheidsdiensten met een sterke democratische controle.’

Hind: ‘Het is ook zo'n ontzettend monoculturele omgeving. Hoogopgeleide, blanke mannen met een houding van: wat kom jij hier doen, mevrouwtje? Ze hebben totaal geen voeling met het veld en lachten de problematiek in Molenbeek gewoon weg.’ (gefrustreerd)

Stefaan: ‘Bij wijze van spreken waren de inlichtingendiensten de afgelopen jaren nog bezig met de Koude Oorlog. De dreigingen veranderen constant. Toen ze beseften dat ze meer Arabischsprekenden of gespecialieerde ICT’ers nodig hadden, was het al te laat. En het zijn vaak de specialisten die we nodig hebben, die in de eerste aanwervingsronde bij Selor afvallen omdat ze struikelen over een algemene test. De procedures bij Selor zijn nuttig om uit duizend kandidaten een tiental ambtenaren te selecteren, maar voor de veiligheidsdiensten hebben we een aparte procedure nodig. Zo doen ze het ook in het buitenland. Wij kunnen als blanke mannen niet gaan uitleggen dat IS een foute interpretatie van de Koran hanteert. We hebben de allochtone gemeenschap hard nodig.’

En zo belanden we weer bij verbondenheid.

Hind: ‘Mensen zijn een mix van goed en kwaad. De hamvraag is hoe we het mooiste in iedereen naar boven halen. Het wordt tijd dat we stoppen met kiezeltjes verleggen en aan de rotsen beginnen.’

Stefaan: ‘We moeten veel meer inzetten op de klassieke beleidsdomeinen: welzijn, onderwijs en werk. Mensen moeten opnieuw kunnen dromen. Maar dat staat natuurlijk helemaal haaks op de besparingspolitiek die momenteel gevoerd wordt.’

Tekst: Wim Vandonck

Foto's: ID/Andreas Van Esbroeck


Vond je dit artikel interessant? Abonneer je op Pit, ons driemaandelijks magazine voor doeners die onze slogan 'het kan anders' elke dag in de praktijk brengen.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK