18 feb 2013

Eerst de diamant, dan de moraal

Omdat Zimbabwe voorzichtige democratische stappen voorwaarts zet, pleit onder meer Didier Reynders om de sancties tegen het land te herzien. Dat is althans de officiële versie, zegt Eva Brems. In werkelijkheid verkiest hij de Antwerpse diamantsector boven de mensenrechten.

Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) onderstreepte enkele weken geleden in een tv-interview dat hij ook de portefeuille voor Buitenlandse Handel op zak heeft. Behalve zijn zelfverklaarde eerste prioriteit, de bevordering van democratie en mensenrechten, ijvert hij ook om België van de noodzakelijke investeringen te voorzien. Een volkomen logische en goeie zaak, zou je denken. Zolang die doelstelling de eerste niet ondergraaft, tenminste. En dat is nu net wat vandaag dreigt te gebeuren, als Reynders gaat pleiten om de Europese sancties tegen Zimbabwe gedeeltelijk op te heffen (DS 15 februari) . Dat hij dit doet om de diamantsector terwille te zijn is een diplomatiek dieptepunt dat de internationale geloofwaardigheid van ons land zware schade berokkent.

In 2009 kwam Human Rights Watch (HRW) met bewijzen dat de president van Zimbabwe, Robert Mugabe, in de Marange-regio moordde en martelde om de lokale bevolking, inclusief kinderen, te dwingen diamant te ontginnen. De EU zette prompt het staatsbedrijf, de Zimbabwean Mining Development Corporation (ZMDC), op de sanctielijst. Sindsdien kan het niet langer rechtstreeks handel drijven met de EU, en dus ook niet met de Antwerpse diamantsector.

Moorden en martelen

Ondanks de sancties van de VS en de EU produceerden de mijnen in Marange vorig jaar officieel voor 512 miljoen euro aan diamant, terwijl ZMDC dit jaar een verdubbeling van dat cijfer verwacht. Die cijfers houden echter geen rekening met de 1,5 miljard euro aan diamant die ministers en militairen gelieerd aan Mugabe de voorbije vier jaar hebben weggesluisd, zoals de ngo Partnership Africa Canada meldt. Opkomende spelers uit Dubai en India trekken zich immers niets aan van de Europese sancties, en vullen de leemte in die westerse handelaars achterlieten. Sommige bronnen uit de sector voorspellen dat de mijnen in Marange kunnen voorzien in 30 à 40 procent van het totale aanbod aan ruwe diamant.

Geen wonder dat in Zimbabwe momenteel een ware diamantrush woedt. Bovendien groeit in de diamantwereld de onrust vanwege de dalende productie van mijnbouwgiganten zoals De Beers of andere bedrijven in Canada en Rusland. Berichten over Indiase bedrijven die van plan zijn het dalende aanbod te compenseren met diamant uit Zimbabwe, ontgingen ook de Antwerpse diamantsector niet.

Op de Zimbabwe Diamond Conference in november, opgezet om het slechte imago van het land op te krikken, waren de Antwerpse belangen dan ook goed vertegenwoordigd. Stéphane Fischler van het Antwerp World Diamond Centre verkondigde onverbloemd dat Antwerpen vragende partij is voor een ‘duurzaam en wederzijds voordelig partnerschap' met Zimbabwe. Tussen de lijnen door was het zonneklaar dat de sancties die relatie in de weg stonden, en dat ze dus best verdwenen.

De Belgische diplomatie springt nu op dezelfde kar. Niet verwonderlijk als je weet dat de diamantsector ter waarde van 42 miljard euro een goeie 5 procent van de Belgische export vertegenwoordigt. België trekt dan ook aan de kar binnen de EU om de sancties tegen de ZMDC stop te zetten, en wel liefst zo snel mogelijk.

Officieel moet de schrapping van de sancties voorzichtige democratische hervormingen in Zimbabwe aanmoedigen. In plaats van het verloop van de president- en parlementsverkiezingen van juni af te wachten, wil minister Reynders met de beloning nu al uitdelen en de sancties opheffen. Dat doet vermoeden dat er andere belangen in het spel zijn dan zijn bezorgdheid voor de Zimbabwanen.

De ‘veiligheidsdiensten' van Mugabe

Het verleden leert ons namelijk dat verkiezingen in Zimbabwe zelden van een leien dakje lopen. In de vorige verkiezingen van 2008 werden volgens Human Rights Watch tweehonderd mensen vermoord en vijfduizend gemarteld. En sindsdien is er op institutioneel vlak weinig ondernomen om te vermijden dat dergelijk geweld en intimidatie van kiezers en oppositie opnieuw voorkomten, zo blijkt uit een recent rapport van HRW.

Sterker nog, uit onderzoek van de gezaghebbende ngo Global Witness blijkt dat de ZMDC geld doorsluist naar de gewelddadige veiligheidsdiensten van Mugabe en zijn partij. Aangezien net die knokploegen verantwoordelijk zijn voor het geweld en de intimidatie tijdens de vorige verkiezingen, zou het een ware schande zijn mocht minister Reynders de ZMDC van de sanctielijst laten halen. Met de Europese financiële injectie die dat zou betekenen, kan Mugabe zijn strategie uit 2008 des te makkelijker herhalen.

Het is ongehoord cynisch dat minister Reynders dit alles onder de mat veegt om onze diamantindustrie een gunst te bewijzen. Er is heel wat te doen geweest om de economische raadgevers waarmee Reynders onze diplomaten wil omringen. Als je het mij vraagt, zou hij er beter aan doen wat meer raadgevers over sociale zaken, mensenrechten en rechtsstaatopbouw in te schakelen.

(Dit opiniestuk verscheen op 18 februari in De Standaard)

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK