23 jul 2013

Guantánamo is ook voor Europa van fundamenteel belang

Het mandaat van Howard Gutman zit er vandaag definitief op. Zonder twijfel zal de flamboyante Amerikaan de geschiedenisboeken ingaan als de eerste ambassadeur die alle Belgische gemeenten bezocht. In mijn herinnering leeft hij vooral voort als een van de zeldzame stemmen die de netelige kwestie van Guantánamo op de agenda van de regering zette. Helaas moet ik met hem vaststellen dat 'Gitmo' nog altijd haar deuren niet heeft gesloten. Gutmans opvolger, Denise Bauer, krijgt meteen de hete aardappel op haar bord. Gelukkig kan België opnieuw helpen om Guantánamo te sluiten.

De situatie is schrijnend, zo blijkt uit een filmpje met rapper en acteur Mos Def dat twee weken geleden op de The Guardian verscheen. Daarin onderwierp de Amerikaanse ster zichzelf aan dezelfde mensonwaardige behandeling die 45 gedetineerden in Guantánamo te beurt valt. Namelijk gedwongen voeding via een nasale sonde tot in de maag. Ruim 106 van de 166 resterende gedetineerden in de beruchte gevangenis zijn momenteel in hongerstaking uit protest tegen hun uitzichtloze situatie. Bijna allemaal worden ze vastgehouden zonder aanklacht noch proces. Omdat er geen bewijzen zijn dat ze iets verkeerd deden, of omdat informatie door foltering werd verkregen en dus onbruikbaar is in een rechtszaak. De Amerikaanse regering wil hen in leven houden en onderwerpt hen aan gedwongen voeding, een pijnlijke en vernederende procedure.

Dankzij de actie van Mos Def zijn de schijnwerpers even gericht op een van de grofste mensenrechtenschendingen in de westerse wereld. Met de verkiezingsbeloftes van Obama in 2008 en de pogingen tijdens zijn eerste ambtstermijn om Guantánamo te sluiten, leek er even een nieuwe wind te waaien. Toch heeft Obama onvoldoende druk gezet op het Amerikaanse Congres, dat keer op keer de goede intenties van de president in de kiem smoorde. Daardoor keek hij vorig jaar lijdzaam toe hoe Guantánamo haar tiende verjaardag vierde.

Het slechte nieuws

Het Amerikaanse parlement weigert middelen vrij te maken voor de transfer van gevangenen naar detentiecentra op het vasteland. Het dwong daarvoor zelfs absolute garanties af tijdens de laatste begrotingsbesprekingen in maart. Dat betekent dat men gedetineerden voor onbepaalde duur kan vasthouden omdat ze zogezegd nog altijd een gevaar voor Amerika vormen. Een argument dat weinig hout snijdt, aangezien minstens de helft van alle gevangenen in principe vrij mag komen wegens een volstrekt gebrek aan bewijzen, aldus de Amerikaanse overheid.

Ironisch genoeg maken extremisten dankbaar gebruik van maken van dit flagrant onrecht bij het rekruteren. Dat leidt tot een pervers en contraproductief beleid waar de illusie van veiligheid primeert boven elementaire normen van internationale mensenrechten. Een ander veeg teken is de intentie van het Pentagon om volgend jaar een half miljard dollar te besteden aan investeringen in Guantánamo, waarvan 200 miljoen dollar aan werken die mogelijk tot tien jaar kunnen duren. De voorzetting van dit weerzinwekkend Amerikaans beleid lijkt dus meer dan waarschijnlijk.

Het goede nieuws

Ondanks deze obstakels zette Obama recent een tandje bij op diplomatiek vlak via de benoeming van Cliff Sloan als nieuwe speciale gezant voor Guantánamo. Deze diplomaat moet nieuwe pogingen ondernemen om regeringen van andere landen te overtuigen gedetineerden op te vangen, zoals al eerder gebeurde. Zo heeft België in 2009 al met succes een ex-gedetineerde opgenomen. De Amerikaanse regering wil duidelijk ernstig werk maken van de sluiting van Guantánamo buiten het Congres om, maar ze kan dat niet alleen. Onze regering moet daarom zo snel mogelijk een dialoog opstarten met de VS om nieuwe gedetineerden op te vangen, en moet haar partners in de EU zoveel mogelijk aansporen om hetzelfde te doen.

Guantánamo is immers ook voor Europa van fundamenteel belang. De EU profileert zichzelf graag en vaak als de hoeder van de internationale mensenrechten. Toch krijgt de EU - terecht - kritiek dat er tussen woord en daad vaak een enorme kloof gaapt wat betreft respect en bescherming van die mensenrechten. De geloofwaardigheid van het Westen heeft een flinke deuk gekregen sinds de 'War on Terror' van Bush Junior. Niet alleen de VS, maar ook Europa draagt daarvan de gevolgen. We kunnen die perceptie veranderen, maar dan moeten we concrete actie ondernemen.

Obama helpen met de sluiting van Guantánamo levert niet alleen een morele en ethische overwinning op. Het broodnodige vertrouwen in de EU en het Westen krijgt een flinke duw in de rug, en het ontneemt extremisten een krachtig argument om jonge jihadisten te rekruteren. Ons land heeft geen enkele reden om niet in te gaan op het initiatief van Obama om gesprekken te starten met de nieuwe gezant. België en Europa hebben immers enkel baat bij het opnemen van hun moreel leiderschap.

(Dit opiniestuk verscheen op 23 juli 2013 in De Morgen)

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK