14 maa 2019

Klimaatverandering: waarover gaat het?

Klimaatverandering allemaal goed en wel. Maar waarover gaat het precies? In tien minuten ben je bijgelezen.

Wat is klimaatverandering?

Klimaatverandering is de ontwrichting van het klimaat, doordat de aarde aan sneltempo opwarmt omdat mensen op industriële schaal fossiele brandstoffen opstoken en het ecosysteem grondig verstoren. Het evenwicht is verstoord sinds we massaal kolen zijn beginnen verbranden. En daarna ook olie en gas. En daarbij komen enorme ontbossingen en een veel te intensieve veeteelt. En een pijlsnel verlies aan biodiversiteit. Dat leidt allemaal tot een nog grotere ontwrichting.

Broeikasgassen zijn geen milieuvervuiling, zoals NOX of fijn stof: die vervuilen de lucht en zijn slecht voor je gezondheid, maar dragen niet bij aan klimaatverandering.

Lees meer over milieu ›

Wat doen broeikasgassen precies?

Op zichzelf zijn broeikasgassen niet giftig: we ademen ze zelf in en uit. Maar ze blijven erg lang in de atmosfeer hangen. En ze laten wel zonlicht door dat op de aarde schijnt, maar minder goed de warmte die opstijgt. Zo krijg je het effect van een serre, of broeikas. Alle gassen met dat effect zijn broeikasgassen. De twee bekendste zijn CO2 en methaan. Om makkelijk te rekenen, zijn doelstellingen en metingen meestal geformuleerd in CO2-equivalenten.

Waarom is het belangrijk dat we iets doen?

Overal ter wereld, ook bij ons, voelen we de gevolgen van extreem weer. Als het klimaat verder op hol slaat, vallen heel wat zekerheden weg: drinkwater, voedselvoorziening, gezondheid, transport, zelfs de geografie van een land. Dat zal serieuze effecten hebben op ieders leven, op de economie, op de manier waarop onze samenleving nu georganiseerd is. Als we, daarentegen, de uitstoot van broeikasgassen snel en fel kunnen beperken, zijn de gevolgen beheersbaar. In de klimaatwetenschap heet die beperking van de uitstoot ‘mitigatie’.

Daarnaast moeten we ook werk maken van ‘adaptatie’: onze samenleving weerbaar maken voor de gevolgen van een niet al te extreme klimaatverandering. Het goede nieuws is dat we met de juiste maatregelen in één beweging kunnen zorgen voor een menselijkere, eerlijkere en gezondere samenleving. Als we de files wegwerken doordat meer mensen fietsen of treinen of een elektrische wagen delen, is dat goed voor het klimaat én voor ieders levenskwaliteit.

Is het al te laat?

Het klimaat verandert, nu al.

De aarde is gemiddeld 1 °C warmer dan honderd  jaar geleden. De gevolgen van de ontwrichting van het klimaat zijn voelbaar: meer droogtes, fellere stormen en overstromingen, langere hittegolven. Gekker weer. Ook bij ons zijn de gevolgen voelbaar. Ons sterk verstedelijkte land laat te weinig water door, en bij hete zomers zorgt het vele beton ervoor dat de warmte niet goed wegraakt. De hevige regen in de zomer van 2016 en de warmtegolven van 2017 en 2018 zorgden voor een schadefactuur van honderden miljoenen euro's.

Bovendien loopt het klimaat enkele decennia achter op de effectieve hoeveelheid broeikasgassen in de lucht. Zelfs al stoppen we vandaag met de uitstoot ervan, dan nog zal de klimaatverandering nog 30 jaar lang verergeren. We moeten dus én zorgen voor een drastische daling van onze uitstoot van broeikasgassen én ons nu al voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering.

Klimaatverandering is niet ‘wel’ of ‘niet’, heeft geen aan- en uitknop. Hoe groot de verandering zal zijn, kunnen we nog bepalen. Maken we de komende jaren werk van een ommekeer in het beleid, de manier waarop we met brand- en grondstoffen omgaan? Dan kunnen we de gevolgen van klimaatverandering nog binnen de perken houden. En en passant onze levenskwaliteit verhogen. Dus: neen, het is zeker niet te laat.

Wat zijn realistische doelstellingen?

Daarover is de wetenschap helder. Om een realistische kans te hebben dat we klimaatverandering onder de 1,5° C kunnen houden, moeten we de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd meer dan halveren tegen 2030 (ten opzichte van 1990) en klimaatneutraal zijn tegen 2050. En binnen dertig jaar moet alle energie die we verbruiken hernieuwbaar zijn. Dat zijn de enige doelstellingen die ertoe doen. En die ommekeer is voor ons pas geslaagd als iedereen nog steeds in vrijheid en veiligheid kan leven, als gelijke kansen en levenskwaliteit voorop staan. Meer zelfs: doordat we onze samenleving sowieso anders gaan moeten organiseren, kunnen we er in één moeite door voor zorgen dat ons land menselijker, eerlijker en gezonder wordt.

Hoe staat België ervoor?

Voorlopig niet zo goed. We hebben kostbare jaren verloren. De Europese doelstellingen van 2020 (die gaan over het terugdringen van de uitstoot en het boosten van hernieuwbare energie) halen we al zeker niet meer. Die van 2030 zijn nog een pak ambitieuzer. En 2030, da’s binnen elf jaar. Halen we de doelstellingen van 2030 niet, dan worden die van 2050 bovendien vrijwel onbereikbaar.

Aan de andere kant: België is een rijk land, met een wendbare diensteneconomie en een innovatieve maakeconomie. Dat schept mogelijkheden. En de klimaatprotesten van 2019 vormen de ideale context om voor een radicale ommekeer in het klimaatbeleid te gaan. Welvaart, draagvlak, kennis en ideeën: alle voorwaarden zijn er om de komende jaren vol vertrouwen koers te zetten naar een samenleving die mens en planeet niet langer uitperst. En de beste garantie om die koerswijziging in te zetten, is een klimaatregering met Groen aan het roer.

Wat kunnen we doen?

Veel.

Al plan je een omslag naar een duurzame samenleving niet in één keer. Een klimaatregering laat zich niet vastpinnen op één of twee mediagenieke maatregelen, maar zorgt voor een breed gedragen, eerlijke en ambitieuze visie over alle beleidsdomeinen heen.

Zo’n beleid teken je niet in je eentje uit. Daarvoor heb je stevige democratische processen nodig. Zodat een samenleving als geheel kan bepalen welke zaken ze verandert en welke ze wil behouden. Dat is geen wetenschap, maar politiek. Politieke plannen, die vertrekken van wetenschappelijke inzichten en technologische mogelijkheden.

Onze politieke voorstellen kan je uitgebreid lezen in ons klimaatplan paKt 2030. Daarin stellen we een hele set aan maatregelen voor die samen beantwoorden aan de realistische klimaatdoelstellingen.

Lees ons klimaatplan >

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente