05 jun 2011

Liever begrip en vergeving dan amnestie

20 jaar geleden schreef de Leuvense socioloog Luc Huyse in de openingszin van zijn baanbrekend boek Onverwerkt verleden. Collaboratie en repressie in België 1942-1952: “België is ziek van zijn jaren veertig. Het lijdt aan een neurose die door de collaboratie en de bestraffing daarvan is verwekt.”

Huyse zag vele symptomen waaronder ”het onvermogen van de politici om tot een sereen debat te komen.” Iets wat sommige Senatoren vorige week nogmaals pijnlijk illustreerden. In communautair hypergevoelige tijden een krakkemikkige tekst vol met kromme redeneringen van Vlaams Belang-senatoren in overweging nemen, is niet meteen de grond om te komen tot een sereen debat. Laat staan een definitieve oplossing. Als dat laatste al realistisch zou zijn.

Het blijft voor Groen! - dat als enige Vlaamse partij tegen het voorstel stemde - onbegrijpelijk dat de andere Vlaamse partijen het kromme wetsvoorstel van Vlaams Belang als basis voor discussie namen. Het voorstel staat bol van de clichés, is zeer eenzijdig opgesteld en lijkt vooral de verzoening te willen vermijden. Leg het bewuste wetsvoorstel voor aan een groep studenten historische kritiek en er blijft geen spaander van heel.

Pleiten voor ”verzachtende omstandigheden” voor collaboratie, maar tegelijkertijd geen oog hebben voor eventuele verzachtende omstandigheden bij de bestraffing van collaborateurs na de oorlog? Bovendien is er al wel wat wetgevend werk gebeurd om collaborateurs de mogelijkheid te geven om verloren rechten terug te krijgen. Waarom is er nergens sprake van de wet Vermeylen uit 1961 op basis waarvan 50.000 collaborateurs werden gerehabiliteerd?

Pleiten voor de oprichting van een commissie die het schadeloos stellen van gestraften en vermeende daders en hun nabestaanden moet onderzoeken, maar tegelijkertijd zwijgen over de slachtoffers van collaboratie? Is er dan niets gebeurd in de jaren 1940-1944? En moet er dan ook geen commissie komen die de schadeloosstelling van die slachtoffers of hun nabestaanden onderzoekt? Wat met onder de bezetter verbeurd verklaarde Joodse eigendommen? Het is een debat dat zelfs sommige musea, waar vaak stukken uit verbeurd verklaarde collecties hangen, liever uit de weg gaan.

De vraag blijft waarom de andere politieke partijen dit voorstel nu in overweging namen? Jongen en Voorhoof veronderstelden in de Standaard (18 mei 2011) ”dat het voorstel niet bedoeld is om de geschillen bij te leggen, maar integendeel aan te wakkeren.” Voor ons is dat geen veronderstelling, maar een gegeven. Immers, het Vlaams Belang legde dit voorstel al eerder voor. En toen werd het niet eens in overweging genomen. Bart De Wever (N-VA) is geen vragende partij voor een politiek debat over amnestie omdat het nooit tot iets heeft geleid. De voorzitter van de N-VA steekt zich weg achter een zeer dun lijntje om te motiveren waarom de partij dan toch voor stemde: in een democratie moet alles bespreekbaar zijn. Dat klopt, maar de diepere reden zal ongetwijfeld zijn dat hij zeer goed beseft hoe gevoelig dit langs Franstalige kant ligt. Elke kans om aan te tonen dat er in België twee verschillende democratieën bestaan, grijpt de N-VA gretig aan. Zelfs al moet dit op een intellectueel zeer te betwisten voorstel.

Ontslagnemend minister De Clerck vloog als eerste uit de bocht. Open-Vld en sp.a haastten zich om duidelijk te maken dat zij niet willen ‘vergeten’, maar wel willen werken aan een ‘verzoening’. Senaatsfractieleider Johan Vande Lanotte (sp.a) heeft het over een 'tikkende tijdbom” waaraan hij na 70 jaar definitief een einde wil maken. De reacties in Franstalig België op dit krakkemikkige voorstel lieten niet lang op zich wachten, met als trieste vaststelling dat sommigen het zelfs nodig vonden meteen alle Vlaamse politici over dezelfde kam te scheren en de hele politiek in Vlaanderen als rot te typeren. Het is duidelijk: België worstelt nog steeds met haar onverwerkt verleden.

Het is een illusie te denken dat we in België maar ook in andere landen ook maar het begin van een consensus zullen kunnen vinden over de Duitse bezetting en de nasleep ervan. Niet enkel bij ons, maar ook internationaal schreven allerhande specialisten, ooggetuigen en betrokkenen bibliotheken vol. Het bracht de actoren en hun nakomelingen vaak geen stap dichter bij elkaar. Het herinneren van een verleden laat zich niet dicteren en definitief vastleggen. Nederland en Frankrijk voerden begin jaren ‘50 amnestie door voor hun collaborateurs met het Naziregime, maar ook daar laait het debat over de Tweede Wereldoorlog nog regelmatig op. En is het dossier misschien politiek wel afgesloten, maar niet maatschappelijk.

Valt er dan niets aan te doen? Uiteraard wel. Het is de taak van de politici om de debatten te voeren waar de bevolking mee worstelt. Maar die debatten moeten op een eerlijke en evenwichtige manier gebeuren. In het verleden heeft Groen! steeds constructief meegewerkt aan een verzoening in dit uiterst gevoelige dossier. We verwijzen hierbij naar het voorstel van resolutie ”betreffende de aanbevelingen inzake het omgaan met het oorlogsverleden van Vlaanderen” voorgelegd aan het Vlaams parlement in 2002. Daarin werd gepleit voor begrip en vergevingsgezindheid zonder te vergeten. Nog steeds een perfecte samenvatting van ons standpunt. De resolutie pleitte voor een erkenning en herkenning van de ontsporingen en aberraties in de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse periode. Toenmalig Vlaams parlementslid Vera Dua verklaarde zich akkoord om sociale maatregelen uit te werken voor alle oorlogsslachtoffers: zowel slachtoffers van het Naziregime, als voor onterecht opgesloten verdachten van collaboratie . Er is dus politiek een brede consensus op de maatschappelijke vraag die Jongen en Voorhof opwierpen: neen, het is ethisch en sociaal niet te rechtvaardigen dat kinderen of kleinkinderen nog de gevolgen dragen van keuzes en daden die hun ouders en grootouders stelden. Daar is vaak in het verleden al aan verholpen, zonder uit te sluiten dat daar nog werk aan te doen is. Alleen is dat debat opnieuw in de kiem gesmoord door het voorstel dat door de Senaat is aangenomen. Niet alleen omwille van de inhoud, maar ook omdat we af moeten van het concept amnestie.

Het concept amnestie in deze discussie is doorheen de jaren onbruikbaar geworden om te werken aan verzoening. Daarvoor werd het te vaak politiek misbruikt en ligt het té gevoelig voor bepaalde betrokkenen. Het is een illusie te denken dat een definitieve oplossing mogelijk is. Het verleden en herinneringen laten zich niet opsluiten in definitieve schema’s;. Niet in België maar evenmin in alle andere landen die generaties geleden door Duitsland werden bezet en wiens kinderen verleid werden om mee te oogsten wat er door de bezetter werd gezaaid.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK