OPINIE - 16 jun 2020

Na zestig jaar politieke improvisatie tijd voor excuses

Zestig jaar na het einde van het koloniale bewind van België over de Congolese bevolking kan het oordeel over ons land niet anders dan genadeloos zijn. Er is niet de minste aanzet van erkenning van de gruwel in Belgisch Congo tussen 1908 en 1960 en onder het persoonlijke bewind van koning Leopold II tussen 1885 en 1908. Los van de wandaden zelf, is de politieke inertie choquerend. Waar blijft de officiële veroordeling van het kolonialisme? Wanneer erkent België haar betrokkenheid? Het is simpel: ons land en de Belgische politiek staan nergens.

Als onze instellingen zich al uitspreken over de kolonisatie, is het improvisatie en dubbelzinnigheid wat de klok slaat.

Op 28 februari 2003 verklaart de toenmalige minister van buitenlandse zaken aan de Universiteit van Luik dat België een deel van haar ontwikkeling te danken heeft aan haar vroegere kolonies. Een andere minister zegt echter, in een toespraak in het Afrika-museum in 2005, dat met de overdracht van Congo Vrijstaat aan België een einde kwam aan de exploitatie. Historisch onderzoek spreekt dat uitdrukkelijk tegen. In 2006 vond de voorzitter van de Belgische Senaat, ook in het Afrika-museum, het nodig te benadrukken dat de fouten van het koloniaal regime niet kunnen worden beoordeeld met de morele criteria van de hedendaagse tijd. Kritiek op de slavernij en dwangarbeid zou vandaag dus niet kunnen? En in 2010 repte de Kamervoorzitter in een toespraak in het kader van de vijftigste verjaardag van de Congolese onafhankelijkheid met geen woord over de fouten uit het verleden, maar had hij het wel over de gemeenschappelijke geschiedenis waaruit “het privilège van de vriendschap” is ontsproten.

Waarom is er na al die jaren nog geen officieel discours van erkenning? Enkele onderzoekers benadrukken vandaag in De Morgen dat onvoldoende historische consensus alvast geen argument is. Dat is juist. Er is al veel gepubliceerd. Maar historicus Mathieu Zana Etambala vraagt zich terecht af wie al die boeken gelezen heeft. Onze samenleving is niet doordrongen van de pijnlijke waarheid van het kolonialisme. Er is geen gedeelde taal. En de politiek heeft de brug naar het onderzoekswerk niet gemaakt - getuige daarvan het gebrek aan eenduidigheid in de veroordeling van het kolonialisme.

Daarom is een officieel rapport geïnitieerd vanuit de Kamer van Volksvertegenwoordigers wel degelijk nuttig. Ecolo-Groen diende daartoe een voorstel in. Dat mag geen vertragingsmanoeuvre zijn: het rapport kan er snel liggen en kan voortbouwen op bestaand historisch onderzoek. Maar als een land worstelt met haar verleden, kun je de verwerking ervan niet overlaten aan individuele academici. Het is aan de politiek om op basis van academisch onderzoek de pijnlijke waarheid te assumeren én om er scherpe conclusies aan vast te knopen. Kijk naar hoe we zijn omgegaan met de collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook zo’n smet op het blazoen van ons land. Op 13 februari 2003 besliste de Senaat unaniem om een onderzoek in te stellen en dat leidde tot het referentierapport “Gewillig België”. Nationale trauma’s wegen zwaar, en het is aan de parlementaire democratie zelf om dat gewicht te torsen.

Het parlement moet ook klaar en duidelijk vragen dat alle archieven worden opgesteld. Zowel van overheidsinstellingen, de Staatsveiligheid, maar ook van het Koninklijk Paleis en de kerk. Vele archieven blijven tot op vandaag potdicht. Essentieel is ook dat Congolese onderzoekers bij het werk betrokken worden. Paternalisme is uit den boze. In 2019 sprak ook wetenschapper Bambi Ceuppens zich uit voor zo’n “groot onderzoek”.

De politiek moet de handschoen opnemen. Het parlement zal zich moeten uitspreken over de conclusies en aanbevelingen van het rapport, die een leidraad zijn om - eindelijk - te komen tot een officieel discours, het erkennen van betrokkenheid, richtlijnen over de publieke ruimte en excuses door de Koning en de regering. Ook over de teruggave van gestolen voorwerpen uit Congo dringt een beslissing zich op.

In het reine komen met het koloniaal verleden is een collectief proces. Laten we er na zestig jaar aan beginnen. De politiek bleef lange tijd doofstom voor deze zwarte bladzijde uit onze nationale geschiedenis. De roep om rechtvaardigheid gaat echt niet meer weg. De aanpak van racisme en discriminatie is even slap als de erkenning van ons koloniaal verleden. Niemand aanvaardt dat nog. Zolang dat niet verandert, blijft de schreeuw om verandering tussen de straatnamen en standbeelden van Leopold II weergalmen.

Het opiniestuk verscheen eerder op De Morgen.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente
Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren