OPINIE - 13 apr 2020

Meyrem Almaci: 'Triage na corona'

Voor artsen in oorlogsomgevingen is het bittere realiteit. Zij moeten in een fractie van een seconde beslissen wie welke hulp krijgt, maar ook: wie niet. De techniek van triage vergt een absolute focus en een koel hoofd, ongeacht de omstandigheden. Prioriteiten stellen om zoveel mogelijk mensen te kunnen helpen: het koele hoofd dat redeneert met een warm hart.

Diezelfde triagetechniek wordt nu wereldwijd gebruikt om de slachtoffers van het coronavirus te kunnen helpen. In ziekenhuizen zijn artsen en verpleegkundigen onverdroten in de weer. In hun kielzog de woonzorgcentra, huisartsen, apothekers en thuishelpers... Allemaal houden zij met een koel hoofd en een warm hart de samenleving recht.

Geen bussiness as usual meer

Dat triagesysteem hebben we nu nodig in de politiek. Overal in de wereld scheppen economen en overheden water om te vermijden dat de economie stilvalt. Big Pharma, techgiganten zoals Facebook en bedrijven als Amazon gedijen vandaag. Fossiele reuzen zoals Exxon en Shell hebben grote oorlogskassen. Duurzame start-ups en scale-up bedrijven dreigen dan weer kopje onder te gaan, net zoals zovele lokaal georiënteerde Belgische bedrijven. In dezelfde week waar de eerste schattingen wijzen op een economische daling van minstens 8 percent in de eurozone, probeerde BNP Paribas om miljarden aan dividenden uit te keren aan haar aandeelhouders. Alleen een breed protest hield de bank tegen.

Alle alarmbellen zouden we nu moeten horen. Zelfstandigen, eenmanszaken en kmo’s breken zich het hoofd over het overleven van de coronacrisis. Grote multinationals daarentegen maken zich klaar om zich te verrijken. Die strategie heeft na de bankencrisis de ongelijkheid alleen maar versterkt en is bekend als de schockdoctrine van Naomi Klein. De aanstokers van de crisis sloegen haastig mea culpa, maar vlijden zich snel neer in een andere managementfunctie. De economie verschraalde, de grote saneringsoperatie heeft miljoenen burgers huizen en jobs afgepakt en de armoede piekte. Belangrijke strategische sectoren werden geprivatiseerd en de sociale bescherming werd afgebouwd. 2008 bewees uitdrukkelijk hoe het niet moet.

Een terugkeer naar business as usual zoals na 2008 kan en mag vandaag dan ook geen optie zijn. Hier en daar oplapwerk volstaat niet. Ons kompas moet anders. De triage van wie wel of niet gered, geholpen of versterkt moet worden door de overheid, moet deze keer anders.

De systeemfouten

Dat begint met het wegwerken van gekende systeemfouten. Als we echt menen dat de vuilnisophalers en de landbouwers, de korte ketenbedrijven op eigen bodem, de welzijnswerkers en de zorg zijn, de ruggengraat zijn van ons land in moeilijke tijden, dan moeten we daarnaar handelen. Onder deze essentiële beroepen zitten er verdacht veel slechtbetaalde jobs waarop tot nog toe ferm werd neergekeken. En wat de zorg en welzijn betreft: heel zwaar werd bespaard, ondanks wachtlijsten.

Een tweede systeemfout zien we in zogenaamde ‘onbetaalde arbeid’ en in de ‘social profit’. Die worden ondergewaardeerd. Elke thuiswerkende ouder die kinderen verzorgt en het huishouden runt, staat het water aan de lippen. De ratrace is vertraagd voor diegenen die noodgedwongen technisch werkloos werden, met alle financiële zorgen van dien. De rest verdrinkt door een gebrek aan tijd. Laat niemand ooit nog neerkijken op poetshulp, kinderopvang of onderwijs...

De sluipende afbouw van de sociale zekerheid is een derde systeemfout. De vernietiging van strategische stocks van medisch materieel breekt zuur op in deze moeilijkste uren en heeft rechtstreeks impact op de gezondheid van onze zorgverleners. Overigens: de versplintering van bevoegdheden door een continu communautair getouwtrek, bleek evenmin een troef. Een sterke en efficiënte overheid pakt de uitdagingen aan op het meest relevante niveau. Negen ministers van volksgezondheid illustreren duidelijk systeemfout nummer vier.

Oude economie op retour

Er zijn ook overkoepelende uitdagingen. Het continu interen op open ruimte en natuur heeft haar grens bereikt. Een blik op de drukke parken in coronatijden bewijst de grote natuurlijke behoefte van mensen aan groen. Het vergoot bovendien de kans op overdracht van nieuwe virussen tussen dieren en mensen. Vaccins komen per definitie steeds met vertraging. We zijn met elkaar en onze leefomgeving verbonden, willen of niet.

De economische globalisering met uiteengetrokken waardeketens en Darwiniaanse principes heeft ook haar beste tijd gehad. Ze leidt tot een burn-out van mens en planeet en blijkt bijzonder kwetsbaar voor schokken.

Geld gekoppeld aan voorwaarden

Het alternatief is niet de toekomst met lege straten zoals nu. Integendeel. Ja, de files zijn weg en de lucht is zuiverder. Er is meer samenwerking en solidariteit dan ooit tevoren. Maar mensen zijn angstig, het sociale leven is stilgevallen en de gekende ongelijkheden hebben zich verder verdiept en zelfs uitgebreid. Wie het voor corona al moeilijk had, is nu helemaal de pineut, en ook de middenklasse heeft het vandaag meer dan moeilijk om alles rond te krijgen. We moeten het dus beter doen.

En dat betekent na deze crisis niet alleen ijveren voor applaus, maar ook voor een harde bonus voor wie onze samenleving recht hield in haar donkerste uren. Dat betekent niet alleen ijveren voor meer telewerk, maar ook aandringen op extra maatregelen voor de combinatie van arbeid en gezin. Dat betekent ook: de bescherming van de sociale zekerheid, neen zeggen tegen de zoveelste besparingsronde bij de bevolking en vechten voor de terugkeer van de miljarden die nu naar fiscale paradijzen stroomden.

Maar ook: grote systemische bedrijven die vandaag hulp vragen, moeten meteen duidelijke voorwaarden krijgen. Wie staatsteun wil, engageert zich om ook hier belastingen te betalen en sociale normen te respecteren. Wie staatssteun wil, moet zich inzetten om de nationale klimaatdoelstellingen te halen en oneerlijke concurrentie te stoppen. Van de luchtvaartsector tot plasticfabrieken. Wie afzetmarkten wil, houdt zich aan democratische normen en privacyregels.

If not now, when?

En dus moeten we nu met een koel hoofd en warm hart durven triëren. Kiezen voor duurzame en lokaal verankerde jobs die onze economie veerkrachtiger maken en beschermen tegen nieuwe schokken, zoals de klimaatcrisis die op ons afkomt. We zouden moeten overgaan van solidariteit en samenwerking voor de afvlakking van de coronacurve naar een duurzame en sociale afvlakking van de uitstootcurve. Dat er door de coronacrisis nu even minder luchtvervuiling is, geeft ons een klein beetje ademruimte om daar goed over na te denken en ons hoofd vrij te maken. Om het met de woorden van de Club van Rome te zeggen: Covid-19 heeft bewezen dat een snelle transformatie wel degelijk mogelijk is. Maar het vergt een koel hoofd en warm hart, en de wil om samen beter te doen. If not now, when?

 

Meyrem Almaci, voorzitster Groen

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente