Dossier: PFOS-vervuiling

09 juli 2021

Tijdens graafwerken voor de Oosterweelverbinding is er rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht heel wat zwaar vervuilde grond met daarin het schadelijke PFOS naar boven gekomen. In Zwijndrecht werd maar liefst 26 keer te veel PFOS gemeten in de grond. Inwoners rond de fabriek kunnen geen eieren van eigen kweek meer eten en ook in de Schelde werd te veel PFOS in de vissen gevonden.

© Foto: Belga 

Dit moet je weten

Wat is PFOS?

Laat ons beginnen bij het begin: want wat ís PFOS nu eigenlijk? PFOS behoort tot de groep van PFAS of perfluorverbindingen. Dit zijn schadelijke en niet-afbreekbare chemische stoffen die vocht, vuil en vet afstoten en hittebestendig zijn. Ze zitten onder meer in je regenjas, de antiaanbaklaag van je pan, fastfoodverpakkingen en brandblusschuim.

De nuttige eigenschappen van PFAS zorgen er ook net voor dat ze niet afbreekbaar zijn. Niet in de natuur en niet in ons lichaam, waar ze zich via verontreinigd voedsel of water opstapelen. De kleine hoeveelheden die vrijkomen bij gebruik van een antiaanbakpan of regenjas hebben geen nadelig effect op onze gezondheid; de hoeveelheden die we binnenkrijgen via langdurige blootstelling wél. PFAS brengen immers enorme gezondheidsrisico’s met zich mee: onvruchtbaarheid, hormoonverstoring, verhoogde kans op sommige kankers, zwangerschapsvergiftiging, onderdrukking van het immuunsysteem …

In de Schelde werd maar liefst 110 keer de toegestane hoeveelheid PFOS gemeten

In Zwijndrecht werd maar liefst 26 keer de toegestane hoeveelheid PFOS gemeten in de grond. Inwoners rond de fabriek kunnen geen eieren en groenten van eigen kweek meer eten. In de Schelde lagen de hoeveelheden tot 110 keer hoger en dus werd er ook in vissen een veel te hoge concentratie PFOS gevonden. Het probleem reikt overigens verder dan enkel in Zwijndrecht. Uit metingen van de Vlaamse Milieumaatschappij blijkt dat de PFOS-waarden in rivieren, kanalen en beken haast overal boven de toegestane normen ligt. Kortom: de consequenties voor de volksgezondheid zijn niet te overzien.

PFAS en PFOS belanden in de natuur via de lozing van afvalwater door fabrieken zoals 3M. Hier bestaan pas sinds enkele jaren richtnormen voor. Omdat de gevaren van deze stoffen jarenlang genegeerd werden, werd er ook niet voorzichtig mee omgesprongen. Zo zijn ze zonder veel omkijken masaal in het milieu terechtgekomen, en daar zien we nu de immense gevolgen van.

Wie is verantwoordelijk voor de bodemverontreiniging in Zwijndrecht?

Al in 1993 stelde 3M in de Verenigde Staten vast dat hun werknemers vaker prostaatkanker kregen en meer kans op overlijden hadden dan gemiddeld het geval was. 3M is dus al decennia op de hoogte van de zware gevolgen van PFAS en PFOS. Toch bleven zij grote winsten maken ten koste van de volksgezondheid. 

Groen gooide dit jaar niet voor het eerst haar twijfels over de gevaren van deze zaak op tafel. Al in 2004 (!) stelde ons toenmalig parlementslid Johan Malcorps vragen over 3M, PFOS en PFAS. Groen vroeg toen een verbod op deze stoffen, maar werd hierin niet gevolgd door andere partijen. Het is ons huidig parlementslid Mieke Schauvliege die dit jaar aan de hand van nieuwe gegevens van activisten tot zes maal toe de ministers het vuur aan de schenen legde in het parlement. Dit heeft geleid tot de oprichting van een onderzoekscommissie die zich over dit schandaal zal buigen, zodat er eindelijk duidelijkheid komt over hoe dit allemaal is kunnen gebeuren.

Nadat de vervuilde grond tijdens de Oosterweelwerken naar boven kwam, waren afspraken nodig over de toegestane PFOS-waarden in de bodem. Uit parlementaire vragen van Groen blijkt dat de richtwaarden die op dat moment werden vastgelegd vooral rekening hielden met de haalbaarheid van Oosterweel en niet de volksgezondheid. Dat blijkt ook uit de verstrenging die later volgde … nadat de werf in Oosterweel alle nodige vergunningen had gekregen.

Bovendien blijkt dat 3M in België druk in gesprek is geweest met Lantis, de bouwheer die voor de Vlaamse overheid de Oosterweelwerken overziet. Ze legden afspraken vast in een geheime overeenkomst of dading. De Vlaming krijgt volgens die dading een factuur van maar liefst 63.000.000 euro voorgeschoteld om de PFOS-vervuiling op te ruimen. Vervuiler 3M moet maar een schamele 75.000 bijleggen.

Onze bestuursploeg in Zwijndrecht heeft hier echter niet op gewacht. Jarenlang moesten ze het doen met sussende berichten vanuit de hogere overheid en administraties zoals de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Ze besloten extra voorwaarden op te leggen voor vergunningen die niet werden gevolgd. Uiteindelijk namen ze zelf bodemstalen en brachten dit dossier in alle sereniteit, met alle informatie waarover zij beschikten, spontaan op de gemeenteraad.

Het kan anders

De oplossingen:

  • Saneer de gronden in plaats van deze verder te stockeren op de terreinen van 3M.
  • Hanteer het voorzorgsprincipe en zet de gezondheid voorop door strikte normen op te leggen voor het saneren van vervuiling rond 3M. De vervuiler moet betalen.
  • Leg de Oosterweelwerken stil zolang er onduidelijkheid is en er geen garanties zijn voor arbeiders op de werf en de omwonenden.
  • Geef geen nieuwe vergunningen totdat de gezondheidsrisico’s van de chemicaliën in kaart zijn gebracht en we weten welke gevolgen deze met zich meebrengen.
  • Verbied de lozingen en uitstoot van niet-afbreekbare, schadelijke stoffen of forever chemicals zoals PFAS.
  • Stop de invoer van buitenlands afval met PFAS. Vandaag kan dit verbrand worden in ons land zonder enige luchtemmissienorm.

 


Teken en deel onze petitie

Stop chemische lozingen

Schandalen zoals deze zullen blijven opduiken zolang we geen ander, menselijker beleid kiezen dat vertrekt vanuit respect voor ons leefmilieu en het voorzorgsprincipe. Zolang we niet kiezen voor een duurzame economie die mens en omgeving respecteert, zullen we kansen blijven missen. Corona toonde ons dat gezondheid ons hoogste goed is. Tijd dat we het roer omgooien en beter doen.


Facebook Live: Het PFOS-schandaal ontleed

Bekijk hieronder de Facebook Live waarin het PFOS-schandaal wordt ontleed door Vlaams parlementslid Mieke Schauvliege, burgeractivist Thomas Goorden en Joeri Thijs van Greenpeace. Zij speelden allen een erg belangrijke rol in de onthulling van deze problematiek — zeker de moeite waard om te bekijken, dus.

Bekijk 'Het PFOS-schandaal ontleed'

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente
Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren