30 sep 2016

Vraag en antwoord: De tijd dringt voor het klimaatakkoord van Parijs, hoe deblokkeren we de impasse?

Iedereen die het klimaatnieuws op de voet volgt, kon het moeilijk missen: Alles draait momenteel om de ratificatie van het wereldwijde klimaatakkoord dat vorig jaar in Parijs werd gesloten. Vandaag kwamen de Europese ministers voor milieu samen voor een speciale zitting van de Europese Milieuraad. Op de agenda stond slechts één beslissingspunt: stemmen de lidstaten er mee in dat de Europese Unie het Internationale Klimaatakkoord ratificeert voordat elke lidstaat apart dat gedaan heeft. Dit is een unieke situatie voor Europa. Nog nooit eerder heeft de EU dat gedaan met een internationaal verdrag.

Het belang van deze stemming valt niet te onderschatten: nu dat de VS en China het akkoord hebben geratificeerd ziet het ernaar uit dat het Klimaatakkoord al in werking zal treden voor de volgende Klimaattop in November in Marrakech. Enkel lidstaten die het akkoord hebben geratificeerd mogen mee aan de onderhandelingstafel schuiven voor de onderhandelingen over de uitvoering van het Klimaatakkoord. Moest de EU niet ratificeren dan zou dit een pijnlijke illustratie zijn van het verloren leiderschap van de EU.

1. Ratificatie, hoe zat dat ook alweer?

De meeste nationale regeringen hebben het Verdrag van Parijs al ondertekend. Daarmee zijn ze er nog niet: internationaal recht vereist ratificatie, ofwel goedkeuring door het nationale parlement. Artikel 21 van het akkoord stelt dat het akkoord zelf pas in werking treedt zodra het geratificeerd is door 55 landen die gezamenlijk minstens 55 procent van de wereldwijde broeikasgasemissies vertegenwoordigen. Een ratificatie telt pas nadat het officieel ingediend is bij de VN. Dertig dagen nadat de twee ratificatiedrempels gehaald zijn treedt het Verdrag van Parijs officieel in werking.

2. Hoe dicht zijn we bij inwerkingtreding van het Parijs-akkoord?

We zitten al aardig in de buurt. De exacte stand van zaken staat op de website van de VN-organisatie voor klimaat UNFCCC. Op dit moment hebben 60 landen geratificeerd, goed voor 47,76 procent van de emissies. Ratificatie van alle EU-landen (12,1 procent) of Rusland (7,53 procent) zou genoeg zijn om de drempel van 55 procent te overschrijden. Landen als India, Japan en Canada stoten ook relatief veel uit, maar niet voldoende om in hun eentje de inwerkingtreding af te dwingen. Maar volgens de laatste verwachting zullen zowel India als Canada op tijd ratificeren, waarmee de score op 53,84 procent komt.

3. Waarom is er druk op de EU om snel te ratificeren?

Europa heeft de sleutel tot inwerkingtreding in handen. Vrijdag 7 oktober is een belangrijke deadline voor de EU. Zoals gezegd treedt het verdrag in werking dertig dagen nadat de beide ratificatiedrempels zijn gehaald. Op 7 november begint de jaarlijkse klimaattop (COP22) in het Marokkaanse Marrakesh.

Halen we de deadline, dan kunnen we in Marrakesh een nieuw besluitvormend orgaan in het leven roepen: de CMA (een welkome afkorting van: Conference of the Parties serving as the meeting of the Parties to the Paris Agreement). De CMA beslist over de verdere uitwerking van het Verdrag van Parijs. De EU wil niet gezien worden als degene die dit proces verhindert door te laat te ratificeren.

Ook de vrees dat zonder de EU de drempel van 55 procent gehaald wordt maakt de lidstaten nerveus. Dat zou kunnen betekenen dat de CMA in leven wordt geroepen zonder dat de EU mee mag besluiten. Mocht dit gebeuren dan heeft de EU nog een week extra de tijd, tot 14 oktober, om haar ratificatie in te dienen. De eerste zitting van de CMA vindt pas op 14 november plaats. Op dat moment zou de ratificatie van de EU geldig zijn (de dertig dagen zijn verstreken) en kan de EU meestemmen bij het nemen van besluiten.

Tot slot spelen ook de verkiezingen in de Verenigde Staten een rol. Donald Trump kan president worden tijdens de klimaattop. Hij heeft al aangegeven uit het Parijs-akkoord te stappen. Maar als het Verdrag van Parijs tegen die tijd al in werking is getreden, dan kan hij de VS minder eenvoudig terugtrekken. Ook kan het akkoord dan niet meer geannuleerd worden, de inwerkingtreding kan immers niet worden teruggedraaid.

4. Hoe staat het met de ratificatie door de EU en door België?

Vijf EU-landen hebben het verdrag geratificeerd: Duitsland, Frankrijk, Hongarije, Oostenrijk en Slowakije. Hun emissies tellen nog niet mee richting de drempel van 55 procent, dat gebeurt pas zodra de EU als geheel heeft geratificeerd. EU-landen dringen hun emissies immers terug via gezamenlijk beleid. Normaal gesproken dient de EU tegelijkertijd met alle individuele lidstaten haar ratificatie in bij de VN. Dat gaat nooit lukken voor vrijdag 7 oktober.

In België moeten 4 parlementen het akkoord ratificeren. De ratificatie van het Kyotoprotocol nam in ons land 6 jaar in beslag.

5. Hoe gaat de EU deze situatie oplossen?

De Europese Commissie heeft een pragmatisch ratificatievoorstel op EU-niveau neergelegd. Stemt een gekwalificeerde meerderheid voor, dan ratificeert de EU zonder te wachten op de lidstaten. Een precedent. Nog nooit eerder heeft de EU dat gedaan met een internationaal verdrag. Lidstaten zijn dan ook huiverig. In Marrakesh zal dan de situatie ontstaan waarbij de EU onderhandelt namens lidstaten die zelf niet bevoegd zijn om iets te zeggen. Alle lidstaten die niet voor 14 oktober hun ratificatie ingeleverd hebben, mogen enkel als toeschouwer plaats nemen in de CMA.

Nu de milieuministers het voorstel aangenomen hebben, is het Europees Parlement aan zet. Zij kunnen dit ratificatievoorstel volgende week goedkeuren Het Europees Parlement heeft eerder al aangegeven akkoord te zijn met ratificatie.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK