23 feb 2011

Waarom Steven Vanackere teleurstelt: Libië als case study

Terwijl Kadhafi zich in Libië vastklampt aan de macht en de roep om democratie met repressie beantwoordt, kijkt Belgisch minister van Buitenlandse Zaken Steven Vanackere machteloos toe. In mei 2010 nog steunde hij de kandidatuur van Libië voor de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties, hoewel de mensenrechtenspecialisten van zijn administratie er tegen waren. Ook toen was immers al duidelijk dat het om een autoritair regime gaat dat de mensenrechten systematisch schendt. Vandaag weigert de CD&V minister de schorsing van Libië in die Mensenrechtenraad te vragen. Hoewel hij het overheidsgeweld in het land veroordeelt, pleit hij niet voor sancties tegen de Libische leiders. De houding van de minister doet verlangen naar een ander – meer voluntaristisch – buitenlands beleid. Ik toon aan wat ik daarmee bedoel aan de hand van de woorden van de minister zelf.

Mensenrechtenrelativisme

”Natuurlijk speelt het bilan inzake respect voor mensenrechten een rol, maar ook andere diplomatieke elementen komen aan bod.” (Steven Vanackere, commissie buitenlandse zaken in de Kamer, 25 januari 2011).

Onder het Belgisch EU voorzitterschap stond een EU-Afrika top op het programma in Libië. Een vlot verloop van die top werd verzekerd met Belgische steun voor de Libische kandidatuur. Dat dit geen evidente diplomatieke logica is, bleek al uit het klokkenluidersverzet vanuit buitenlandse zaken. Het is bovendien een ongepast staaltje mensenrechtenrelativisme. De internationale toezichtsmechanismen op de naleving van mensenrechten zijn sowieso te zwak. De Mensenrechtenraad - waar staten elkaars mensenrechtenprestaties beoordelen- kan niet naar behoren functioneren wanneer hij geïnfiltreerd is door vertegenwoordigers van staten waarvan het engagement voor de mensenrechten zo goed als onbestaande is. Men moet de ‘bad guys’ niet isoleren, maar men moet ze evenmin in een positie catapulteren van waaruit ze het systeem van binnenuit om zeep kunnen helpen. Mensenrechten het onderspit laten delven tegen andere belangen is altijd problematisch. In de context van de Mensenrechtenraad is dit ronduit cynisch.

Voorhoedevrees

"Er is nog alle tijd om de gepaste conclusies te trekken indien de ontwikkelingen nog meer de slechte richting uitgaan" (Steven Vanackere na afloop van de Europese ministerraad, Belga, 21 februari 2011)

Kop in kas. Zeker niet luider spreken dan een ander - anders zouden ze ons wel eens kunnen horen. Stel je voor! Voorhoedevrees noem ik dat. België zou er nochtans ook bewust voor kunnen kiezen om een voortrekkersrol te spelen bij het totstandbrengen van een internationale rechtsstaat. Een klein land kan niet in zijn eentje de wereld veranderen zoals we hem graag zouden willen..Maareen land dat een voortrekkersrol opneemt, kan andere landen aansteken. Al is het maar omdat hun leiders zich anders voor hun publieke opinie moeten verantwoorden waarom zij de lat lager leggen. Met een zo stevige rugdekking als het internationale recht van de mensenrechten, is er eigenlijk niet veel moed voor nodig om je nek uit te steken en consequent de mensen en hun rechten centraal te stellen. Ik zou graag in een land wonen dat in het buitenlands beleid systematisch de lat wat hoger legt. Een land dat er net trots op is dat het niet bij die 80 procent staten hoort die voor Libië gestemd hebben. Een land waarvan de minister op een Europese Ministerraad als die van maandag hard op tafel klopt om sancties te eisen tegen Libië omdat het leger er vreedzame betogers doodschiet, op dat moment al zeker 173. Op zo’n moment met een uitgestreken gezicht verkondigen dat sancties later ook nog kunnen - wanneer precies? Als het dodencijfer uit vier cijfers bestaat? - is bedroevend.

Verklaringsangst

”Ik heb een hekel aan gesticuleren. Als de politiek er op neer komt dat men verklaringen moet afleggen die nergens toe leiden, die geen verschil maken en die hooguit het eigen geweten kunnen sussen, daar doe ik niet aan mee.” (Steven Vanackere in Terzake, 21 februari 2011)

De minister houdt niet van ronkende verklaringen. Geen woorden maar daden. Goed motto, maar behoorlijk onbruikbaar als het om diplomatie gaat, want daar geldt: woorden zijn daden. Uitspraken in de pers, verklaringen op internationale fora, kritische vragen in een tête à tête, daar draait het vaak om. Een minister van Buitenlandse Zaken die een hekel heeft aan diplomatieke verklaringen, moet zich de vraag stellen of hij wel aan de functieomschrijving beantwoordt. Natuurlijk is Vanackere niet echt tegen verklaringen. Hij is tegen krachtige uitspraken. Hij vindt niet dat je tegen - of zelfs over- dictators die hun volk onderdrukken en martelen rechtstreeks moet zeggen wat je van hen denkt. Daar worden ze boos van. Dat is te hopen denk ik dan: wat geen reactie oplevert, werkt niet. Hartelijke relaties met buitenlandse leiders kunnen een middel zijn om doelstellingen van buitenlands beleid te realiseren, maar zijn geen doelstelling op zich. Het is maar de vraag of je met de zijdezachte handschoenen van de CD&V minister ooit een positieve impact kan hebben op mensenrechten en democratisering. In het geval van Libië alvast niet.

Vind Groen in je buurt

Vind je gemeente

We gebruiken cookies om er zeker van te zijn dat je onze website zo goed mogelijk beleeft. Lees meerOK