Naar een circulaire economie met een duurzame industrie

Geen gezond bestaan zonder gezonde planeet. Een economie die roofbouw pleegt op mens, natuur en aarde is niet houdbaar. We moeten nu de juiste keuzes maken voor de omslag naar een toekomstgerichte economie en klimaatneutrale industrie. We maken een einde aan het toenemende gebruik van materialen en de groeiende afvalberg. Daarom investeren we in een sociaal rechtvaardige transformatie van de industrie en maken we van België een pionier in de circulaire economie.

Een economie die roofbouw pleegt op mens, natuur en aarde is niet houdbaar. Het is hoog tijd voor een economie die de grenzen van de planeet respecteert en zorgt voor een betere levenskwaliteit. Voor iedereen, wereldwijd en voor de volgende generaties.

De industrie is een belangrijke motor van onze economie en welvaart. Ze levert onmisbare materialen en producten. Industriële processen gaan nu echter gepaard met een grote uitstoot van broeikasgassen en milieu-impact. De meeste grondstoffen worden geïmporteerd, de ontginning ervan heeft vaak een negatieve impact op mens en omgeving. Het verlies aan biodiversiteit wordt voornamelijk veroorzaakt door de ontginning en verwerking van grondstoffen en voedsel. Cruciale grondstoffen worden schaarser en duurder, wat geopolitieke spanningen veroorzaakt.

Nú de juiste keuzes maken

We kiezen daarom voluit voor een duurzame en klimaatneutrale industrie. Nieuwe technologieën om productieprocessen klimaatneutraal te maken (zoals elektrificatie en groene waterstof) zijn daarbij belangrijk, maar niet voldoende. We moeten ook de vraag naar materialen sterk verminderen. Er zijn tal van goede praktijken om meer waarde te creëren met minder materialen. Maar met de huidige regelgeving zijn zulke businessmodellen niet concurrentieel.

De financiële middelen die naar de industrie vloeien moeten we doelgericht, transparant en rechtvaardig inzetten richting klimaatneutraliteit. Door nu de juiste keuzes te maken en de spelregels te veranderen, verankeren we circulaire en klimaatneutrale waardeketens. Zo creëren we tienduizenden duurzame jobs, een gezond milieu en een gezonde planeet.

Wegwerpplastics zijn verleden tijd

Wie een voorsprong heeft op het vlak van klimaatneutraliteit en circulariteit, en oplossingen biedt voor de grote vragen van onze tijd, zal mee de nieuwe industriële normen bepalen. We hebben er dus alle belang bij om voorop te lopen.

Daarom wil Groen van België een pionier in de circulaire economie maken. Wegwerpplastics zijn verleden tijd. Herstellen en hergebruiken worden de norm. Wie sociaal-ecologische keuzes maakt, wordt niet langer afgestraft maar beloond.

België barst van de straffe ideeën om de klimaatcrisis aan te pakken. Onze bedrijven hebben de nodige ervaring en de juiste mensen om ze uit te voeren. Waar wachten we op om dat uit te spelen?

Onze eerste voorstellen

  • Een duurzame en rechtvaardige klimaatdeal met de industrie

    We scheppen een duidelijk en rechtszeker kader dat bedrijven die investeren in klimaatneutrale en circulaire productieketens beloont. Zo bieden we zekerheid aan werkgevers én werknemers in de betrokken sectoren.

    👉 Een sterk Europees klimaatbeleid met onder meer een koolstofgrensheffing creëert een gelijk internationaal speelveld;

    👉 Een helder transitieplan met duidelijke doelstellingen, waarin burgers, werknemers, sociale partners en middenveld volwaardig betrokken worden, zorgt voor een duidelijke marsrichting en een sociaal-rechtvaardige transitie;

    👉 Om middelen gerichter en transparanter in te zetten, heroriënteren we de financieringsstromen. Denk aan Carbon Contracts for Difference, missie-gedreven innovatieprogramma's en een strikt kader voor Carbon Capture and Storage. Blanco cheques en vrijblijvende subsidies zijn verleden tijd. Onze financieringsinstellingen (Belfius, PMV, FPIM) ondersteunen de klimaattransitie (zoals het Duitse KfW);

    👉 Een versnelde en duurzame uitbreiding van hernieuwbare energie en een duurzame waterstofstrategie (voor productie, transport en import van groene waterstof en een slim gebruik ervan op basis van de waterstofladder) zorgen voor een zekere bevoorrading van duurzame energie tegen een goede prijs.

    👉 Een duurzaam aankoopbeleid en ambitieuze minimumnormen creëren en vergroten groene afzetmarkten

  • Minder materialen, meer waarde

    We voeren Europese doelstellingen in rond de reductie van onze materialenvoetafdruk die we vertalen naar ambitieuze nationale doelstellingen, actieplannen en wetgeving.

    In het kader van de nieuwe Ecodesign Verordening maken we verder werk van strenge Europese en Belgische productnormen en duurzaamheidseisen zodat producten langer mee gaan, niet schadelijk zijn en gemakkelijker hersteld kunnen worden. Met bindende criteria voor groene overheidsopdrachten, zoals voorzien in de Verordening, stimuleren we duurzame producten. Onverkochte goederen vernietigen wordt verboden en wegwerpproducten moeten vervangen worden door herbruikbare alternatieven.

    We ontwikkelen sterke waardeketens rond hergebruik, herstel, remanufacturing, product-dienst-systemen en deeleconomie. Producenten krijgen meer verantwoordelijkheid voor hun materiaalstromen. Ze staan niet alleen in voor de inzameling en recyclage van afvalstoffen uit hun producten, maar ook voor de financiering van hersteldiensten. Er komt een beter inzamelingsbeleid, zeker voor producten met schaarse grondstoffen.

    Wegwerpverpakkingen worden verder afgebouwd en er komt een terugnameplicht en statiegeld voor alle drankverpakkingen. Daarnaast streven we naar standaardisatie van herbruikbare verpakkingen.

  • Een circulaire taxshift

    Door de lasten op arbeid te verschuiven naar grondstofverbruik, vervuiling en afval krijgen afgedankte producten en materialen weer waarde en blijven ze veel langer in de kringloop.

    Met een gerichte verlaging van de kosten op arbeid maken we arbeidsintensieve circulaire activiteiten zoals onderhoud, herstellen en demonteren goedkoper en concurrentiëler. Een circulaire taxshift zorgt voor een correcte weerspiegeling van de werkelijke milieu- en klimaatkosten in de kostprijs. Zo worden grondstofarme, onschadelijke en gezonde producten en diensten financieel voordeliger ten opzichte van hun schadelijke concurrenten.

    We heroriënteren de 12 à 14 miljard euro die momenteel jaarlijks naar fossiele subsidies gaan om de transitiemaatregelen te financieren. 

    We verlagen de btw op herstellingen van witgoed, elektronica en recyclaten. Daarnaast breiden we de verpakkingsheffing uit naar alle wegwerpverpakkingen waarvoor milieuvriendelijkere alternatieven bestaan.

  • Recht op repareren

    Kapotte gsm's, haardrogers en wasmachines belanden op de afvalberg. Repareren moet eenvoudiger en toegankelijker worden. Daarom zetten we verder in op ambitieuze Europese normen rond circulair ecodesign die we vertalen naar de Belgische wetgeving. Producten moeten onderhoudsvriendelijk, herstelbaar, demonteerbaar en modulair ontworpen zijn.

    Eindgebruikers en reparatiedienstverleners krijgen vlotter toegang tot reserveonderdelen en handleidingen om producten te repareren. Klanten krijgen alle nodige informatie via een herstel- en levensduurindex. De wettelijke garantieperiode wordt verlengd tot de geschatte levensduur van een product. Een controle-orgaan spoort bewuste sabotage en slecht design op om te beboeten.

    Een btw-verlaging op herstellingen van witgoed en elektronica en reparatiecheques verlagen de kosten. De sociale economie en kringloopcentra spelen een rol als herstellers. Producenten storten een verplichte bijdrage in een fonds ter financiering van kringwinkels en tweedehandssector.

  • Een rechtvaardige transitie met toekomstbestendige jobs

    De economische transitie zal gevolgen hebben voor het sociale en economische weefsel. Om zekerheid te bieden en nieuwe ongelijkheden te vermijden, verankeren we het principe van een rechtvaardige transitie in het beleid.

    We creëren een kader dat rekening houdt met de gevolgen voor werknemers, op basis van een maatschappelijk debat dat wetenschappelijk ondersteund wordt. Werknemers en vakbonden werken actief mee aan transitieplannen en een flankerend arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid (zeker voor bedrijven en sectoren die niet passen in een koolstofneutrale en circulaire economie), in sociale dialoog en met sociale bescherming. 

    We zetten in op korte, transparante en rechtvaardige waardeketens, zowel op het vlak van materialen als klimaat en arbeidsvoorwaarden. We maken werk van sterk afdwingbare regels rond de toepassing van ketenbeheer, verplichte zorgplicht (due diligence) en duurzaamheidsrapportering,  versterken de competenties van bedrijven hierrond en vergroten de transparantie en rechtvaardigheid in de volledige productieketen.