Werken aan een gezonde leefomgeving

Er komen steeds meer nieuwe chemicaliën op de markt die onafbreekbaar en schadelijk zijn en zich opstapelen in ons lichaam. Ze vervuilen lucht, water en bodem en hebben een grote impact op onze gezondheid. Groen wil dat België zo snel mogelijk de zero pollution ambition onderschrijft en de vervuilers strenger reguleert én sanctioneert.

De chemische industrie brengt steeds meer chemicaliën op de markt die uiteindelijk in het milieu terechtkomen. Het komende decennium verwacht men nog een verdubbeling van het aantal nieuwe chemische structuren. Dit gebeurt allemaal terwijl er amper controle is op en onderzoek naar de effecten ervan op ons milieu en onze gezondheid.

Veel van deze chemicaliën blijken moeilijk tot niet-afbreekbaar, stapelen zich op in het lichaam van mens en dier en zijn toxisch (kankerverwekkend, DNA-beschadigend of hormoonverstorend). We moeten dus dringend investeren in milieugezondheid. Bedrijven moeten kunnen garanderen dat hun gezondheidsimpact beperkt is en daarvoor is er veel meer kennis over de effecten van vervuiling op onze gezondheid nodig.

Vervuiling is alomtegenwoordig

Er werd recent vastgesteld dat de introductie van steeds meer nieuwe chemicaliën de planetaire grenzen ernstig overschrijdt. Het toont aan hoe alomtegenwoordig vervuiling is. Jaarlijks sterven er wereldwijd maar liefst negen miljoen mensen voortijdig door, met luchtvervuiling als belangrijkste boosdoener. Daarom voeren we een afwegingskader slechte luchtkwaliteit in dat de meest schadelijke activiteiten tijdelijk beperkt wanneer de omstandigheden dat vragen.

Maar ook onze bodems, onze rivieren, ons grondwater en onze gebruiksvoorwerpen bevatten vaak hoge hoeveelheden toxische stoffen. Daarnaast is er op heel wat plekken te veel lawaai, worden er te grote hoeveelheden pesticides gebruikt en weten we geen blijf met een enorme massa mest. Daarom is er dringend nood aan een veel strenger beleid op vlak van vervuiling.

Zero pollution ambition

Europa introduceerde niet zomaar de zero pollution ambition om geen vervuiling meer te veroorzaken vanaf 2050. Die moet ons land zo snel mogelijk onderschrijven. Bovendien is Vlaanderen zo dichtbebouwd en industrieel actief dat strenge normen noodzakelijk zijn om de gezondheid van burgers en natuur te vrijwaren. Dit kan gerust strenger zijn dan wat Europa verplicht.

Vergunningen worden niet meer eeuwigdurend verleend en zorgen ervoor dat bedrijven bij vergunningsaanvragen grote stappen kunnen zetten in de transitie naar een klimaatneutrale en vervuilingsvrije omgeving. Bedrijven moeten zich voortaan ook verplicht verzekeren tegen milieuschade. Hiervoor moeten ze in volledigheid en transparant rapporteren wat ze lozen en uitstoten. Bedrijven die meer risicovolle of meer onbekende stoffen lozen zullen dit voelen in hun verzekeringsfactuur. Kortom: hoe minder bedrijven vervuilen, hoe meer ze worden beloond.

Onze eerste voorstellen

  • Vergunningen zijn niet eeuwigdurend

    Momenteel zien bedrijven het vergunningsproces te vaak als een administratieve last. Dit traject zou echter net gezien moeten worden als een opportuniteit om de interne processen onder de loep te nemen en door te lichten. Een vergunning moet zorgen voor vooruitstrevende normen rond milieu en circulariteit. Aangezien de wereld altijd in verandering is, zijn eeuwigdurende vergunningen niet langer te verantwoorden.

    Aangezien er de komende decennia heel wat stappen genomen zullen worden, zoals bijvoorbeeld rond klimaatneutraliteit en zero pollution tegen 2050, moet elk bedrijf een transitieplan uitwerken. Dat plan wordt beoordeeld door een gespecialiseerde adviesinstantie die moet inschatten of de Vlaamse industrie de vooropgestelde doelstellingen kan behalen. De adviesinstantie zal er ook op toezien dat deze plannen effectief worden toegepast en elke vijf jaar geactualiseerd worden.

  • Gezondheid evenwaardig naast milieu in het beleid

    Er is meer expertise nodig rond de effecten van het milieu op onze gezondheid. Gezondheidseffecten komen breder aan bod in vergunningsaanvragen en op het terrein. We investeren in opleidingen milieugezondheid en zorgen dat advisering op vlak van gezondheid veel nauwgezetter uitgevoerd wordt. Door de enorme hoeveelheid verschillende nieuwe chemicaliën dient het cocktaileffect, dat veroorzaakt wordt door blootstelling aan verschillende chemicaliën, een focuspunt te zijn in onderzoek en beoordeling van vervuiling en emissies. Een groepsaanpak beoordeelt een groot aantal chemicaliën tegelijk en kan zo zorgen voor een sneller verbod op schadelijke stoffen.

    Dit kan niet zonder voldoende medewerkers op de gezondheids- en milieuadministratie. Daarom investeren we opnieuw in personeel, nadat de voorbije decennia bespaard werd op de administraties die instaan voor het gezond houden van onze leefomgeving. 

  • Bedrijven rapporteren wat ze lozen en verzekeren zich

    We stellen een verplichte verzekering in tegen schade aan het milieu voor bedrijven met milieu- en gezondheidsbelastende activiteiten. Zowel voor de overheid als voor de verzekeraar is het cruciaal dat bedrijven in volledige transparantie rapporteren over de stoffen die ze produceren en lozen. Als ze dit niet doen, hangen er hen zware boetes en vervolging boven het hoofd. Eerlijk rapporteren mag niet langer een bedrijfseconomische afweging zijn.

    Verzekeraars zorgen voor prijsprikkels door risicovollere activiteiten of activiteiten met onbekende chemicaliën duurder te verzekeren. Zo belonen we bedrijven die weten wat ze lozen en welke effecten hun lozingen hebben op het milieu. En in het geval van een milieuschandaal (zoals bij 3M) is de overheid zeker dat de vervuiler betaalt en de getroffenen correct gecompenseerd en geholpen worden.

  • Strenge emissiegrenswaarden in Vlaanderen

    Vlaanderen is een drukbevolkte industriële en logistieke hotspot. Daardoor hebben vervuilende stoffen een groter effect. Onze milieugebruiksruimte is op vele plaatsen al volledig verzadigd: er kunnen geen belastende activiteiten meer bij zonder milieu- of gezondheidsschade. Daarom past Vlaanderen de Europese regelgeving rond emissies en lozingen zo rigoureus en strikt mogelijk toe.

    Europa stelt meestal een vork met maximale en minimale emissiegrenswaarden voor. Bedrijven moeten bij het aanvragen van een vergunning analyseren wat nodig is om zowel de maximale als de minimale waarde te bereiken. Daarom pleiten we ervoor dat de vergunningverlener vergunningsvoorwaarden oplegt die zo strikt mogelijk zijn, evenwel met een correcte afweging tussen haalbaarheid en effectiviteit. Dit staat naast de impactberekeningen op milieu en gezondheid waaruit kan blijken dat er nog strenger vergund moet worden dan deze emissiegrenswaardevork, omwille van kwetsbare personen of natuur in de omgeving.

  • Afwegingskader slechte luchtkwaliteit

    Slechte luchtkwaliteit heeft een immense impact op onze gezondheid. Bij bijzonder slechte luchtkwaliteit, leggen we via een afwegingskader tijdelijk beperkende maatregelen op rond bijvoorbeeld maximumsnelheid, houtstook of de uitstoot van bedrijven. Net zoals dit vandaag al gebeurt bij een dreigend tekort aan drinkwater of elektriciteit.

    Door een afwegingskader in te voeren, beperken we de ergste impact op onze gezondheid en in het bijzonder op die van de meest kwetsbare personen. Mensen die gevoelig zijn voor slechte luchtkwaliteit zijn bijvoorbeeld kinderen en ouderen, mensen die zwanger zijn, mensen met ademhalingsaandoeningen zoals astma en mensen met hart- en vaatziekten.