Democratie
Het voorstel
1 - Maak onze kritieke infrastructuur en instellingen onafhankelijk van big tech en geef burgers vat op hun sociale media
Toelichting
Europa is vandaag veel te afhankelijk van big tech. Big tech en buitenlandse mogendheden kunnen onze data en software gebruiken als drukkingsmiddel. Europa moet daarom investeren in digitale soevereiniteit: onder andere door in te zetten op een Europees ecosysteem, decentralisatie, open source en veilige dataopslag. Ze moet toewerken naar publieke digitale infrastructuur en de ontwikkeling van Europese technologie. Europa kan haar marktmacht gebruiken via haar overheidsinvesteringen, door bij voorkeur Europese alternatieven te kiezen en door haar basisprincipes in de voorwaarden te verwerken. De algoritmes en aanbevelingssystemen op socialemediaplatformen zijn bovendien vandaag niet transparant. Ze bevorderen desinformatie en polarisatie. Groen wil burgers meer vat geven op wat ze te zien krijgen. Europa moet met striktere en afdwingbare regulering big tech dwingen tot transparantie en burgers moeten de kans krijgen om laagdrempelig andere keuzes te maken.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
In vergelijking met het verkiezingsprogramma van 2024 is de nadruk op digitale soevereiniteit nieuw, inspelend op de veranderde geopolitieke context. De verdere uitwerking kan gedeeltelijk voortbouwen op bestaande principes, maar zal ook elementen bevatten die in het programma van 2024 niet aanwezig waren. Het programma bevatte evenmin een uitdrukkelijk voorstel om burgers vat te geven op sociale media. Dit voorstel gaat ook een stuk verder dan wat vandaag in de Europese regelgeving voorzien is, maar onvoldoende impact heeft.
Het voorstel
2 - Bescherm het recht op protest
Toelichting
Groen wil het recht op vreedzaam protest beschermen. Dat recht staat meer en meer onder druk, ook in ons land. Voor Groen moeten overheden het recht op betogen faciliteren in plaats van het te beknotten. We pleiten voor soepele toelatingen (korte aanvraagtermijn en meldingsplicht in plaats van vergunningsplicht, waarbij de burgemeester enkel om ernstige veiligheidsredenen kan beperken of verbieden) en voor plaats voor protest op centrale publieke plaatsen. We verzetten ons tegen intimiderende maatregelen tegen individuele deelnemers of organisaties. Zo mogen organisatoren niet aansprakelijk gesteld worden voor individuele gewelddaden waar zij geen rechtstreekse verantwoordelijkheid voor hebben.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
Het betogingsrecht wordt vermeld in het verkiezingsprogramma 2024, maar dit voorstel is concreter. Het speelt daarmee in op de evoluties sinds 2024, waarbij het recht op protest ook in ons land net meer onder druk is komen te staan.
Het voorstel
3 - Verbied de directe toegang tot internationale instellingen, de Europese Unie en nationale overheden voor fossiele lobbyisten
Toelichting
Met haar sterke lobbykracht speelt de fossiele lobby de rol van klimaatvertrager bij uitstek. Net zoals dat in een verdrag van de Wereldgezondheidsorganisatie voor de tabaksindustrie het geval is, willen we een muur tussen de fossiele lobby en beleidsmakers. Contacten zijn enkel toegelaten binnen een strikt kader en op voorwaarde dat ze strikt noodzakelijk zijn voor de klimaat- en energietransitie. Belangenvermenging tussen beleidsmakers en de fossiele lobby wordt verboden.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
Dit is een nieuw voorstel in vergelijking met het verkiezingsprogramma 2024. Het programma bevatte wel een aantal voorstellen rond lobbying zoals versterking van het lobbyregister. Dit voorstel gaat een heel stuk verder, specifiek gericht op de fossiele lobby.
Energiezekerheid
Het voorstel
4 - De prioriteit van Groen is een fossielvrije en klimaatneutrale energievoorziening. Daarbij is hernieuwbare energie de belangrijkste bouwsteen. Om die doelstelling sneller te bereiken kan kernenergie onder bepaalde voorwaarden een rol spelen als overgangstechnologie.
Toelichting
De escalerende klimaatcrisis maakt het dringender dan ooit om onze energievoorziening klimaatneutraal en fossielvrij te maken. Die transitie is volop bezig: wereldwijd is hernieuwbare energie de meest succesvolle, goedkoopste en snelste manier om fossiele brandstoffen en bijhorende broeikasgasemissies terug te dringen. Maar de wereld is ook veranderd. Antidemocratische krachten zetten onze afhankelijkheid van gas als geopolitiek wapen tegen ons in. Tegelijk stijgt de verwachte vraag naar stroom fors. De kernuitstap vertrok vanuit terechte bezorgdheden. Maar onvoldoende voorbereiding door opeenvolgende regeringen zonder groenen én een veranderende context maakt dat we onze koers bijstellen. We kijken met een open blik naar álle transitiepaden, ook die met kernenergie. Als kernenergie snel, veilig, betaalbaar en met beperkte milieu-impact beschikbaar is, kan ze deel uitmaken van de transitie. We zien die rol wel als tijdelijk, want het doel blijft een volledig fossielvrij energiesysteem gedragen door hernieuwbare energie.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
Het huidige programma erkent de verlenging van twee reactoren van Doel 4 en Tihange 3 en geeft aan dat het de verlenging van één van de andere vijf reactoren technisch en economisch onhaalbaar vindt. Nieuwe kerncentrales van de derde generatie vindt het evenmin een optie. Voor nieuwe, kleine, modulaire reactoren ziet Groen momenteel geen rol weggelegd tenzij deze voldoende snel en op een rendabele manier realiseerbaar zouden zijn en een flexibele elektriciteitsproductie zouden leveren, zonder kosten of aansprakelijkheid af te wentelen op de overheid of samenleving, veilig zouden zijn met een volledig passief veiligheidssysteem, zonder hoogactief langlevend radioactief afval en zonder een risico op proliferatie van kernwapens.
Het huidige programma erkent de bijdrage die kernenergie levert aan het terugdringen van fossiele brandstoffen en broeikasgassen niet expliciet. In die zin is het congresvoorstel een actualisering.
Het voorstel
5 - Maak elektriciteit betaalbaar voor iedereen door middel van een basispakket voor huishoudens.
Toelichting
De energietransitie verloopt via elektrificatie waarbij we fossiele brandstoffen inruilen voor klimaatneutrale elektriciteit in onder andere gebouwenverwarming en transport. Daarom is het cruciaal dat elektriciteit betaalbaar is voor iedereen, en zeker niet duurder dan fossiele brandstoffen. De prijsverhouding tussen elektriciteit en fossiele brandstoffen bepaalt mee of het bijvoorbeeld interessant is om te investeren in een warmtepomp in plaats van een gasketel. Tegelijk moet er steeds een prikkel blijven om efficiënt om te gaan met energie. Groen wil die betaalbaarheid voor iedereen beter garanderen. Ze wil daarom de invoering van een basispakket aan elektriciteit voor de huishoudens: de eerste verbruiksschijf is daarbij goedkoper dan de hogere verbruiksschijven. De grootte van de eerste verbruiksschijf moet bepaald worden op basis van de gezinsgrootte en in functie van de energietransitie. Ze kan concreet vorm krijgen door accijnzen of andere kosten bij de eerste verbruiksschijf lager te leggen dan de volgende.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
In het huidige programma van Groen komt het idee van een basispakket voor elektriciteit niet voor. Het bevat wel al het voorstel om de elektriciteitsrekening met een kwart te verlagen voor een gemiddeld huishoudelijk verbruik, onder andere door het verschuiven van alle accijnzen van elektriciteit naar fossiele brandstoffen op een periode van 3 jaar.
Het voorstel
6 - Via fiscaliteit leveren datacenters een eerlijke bijdrage aan de maatschappij, en via vergunningsverlening minimaliseren we hun milieu- en klimaatimpact.
Toelichting
Datacenters kennen wereldwijd een sterke groei in wat één van de grootste investeringsgolven ooit is. De aanvragen om er te bouwen in ons land nemen nu ook toe. De impact van datacenters op het verbruik en de kostprijs van elektriciteit, het waterverbruik, PFAS-gebruik en de omgeving is groot. Groen wil onder andere via de vergunningsvoorwaarden de ruimtelijke-, milieu- en klimaatimpact beperken. Dat moet leiden tot eigen, hernieuwbare energieproductie of groene afnamecontracten, een flexibele energievraag, circulair gebruik van water en verantwoorde inplanting in de ruimte. Er is ook meer sturing nodig zodat de groei van datacenters het net niet overbelast of de elektriciteitskosten voor de bevolking niet laat ontsporen. Daarnaast moeten datacenters zowel via de tarieven op hun elektriciteitsverbruik als via de belastingen een eerlijke bijdrage leveren aan de netkosten en aan de samenleving.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
Het huidige programma erkent de toenemende energievraag van digitalisering en datacenters en stelt dat het essentieel is om in te zetten op duurzame en efficiënte datacenters. Datacenters moeten niet alleen efficiënt omgaan met kostbare energie, ruimte en water. Ze moeten ook hun steentje bijdragen aan een duurzaam energiesysteem. Door te voorzien in hun eigen stroomopwekking, een nuttig gebruik van restwarmte en optimalisatie van lokale energiestromen en netgebruik. Het programma bevat nu nog geen elementen over de fiscale bijdrage die datacenters moeten leveren, of hun vergoeding voor o.a. de netkosten.
Internationale veiligheid
Het voorstel
7 - België en de EU zetten zich in voor internationale regelgeving voor het gebruik van AI bij defensie en in gewapende conflicten. Een belangrijk onderdeel van deze internationale regels is een internationaal onafhankelijk controleorgaan dat de ethische grenzen van AI in defensie en in gewapende conflicten bewaakt.
Toelichting
Instanties zoals het Internationale Rode Kruis vrezen dat het gebruik van AI in defensie en oorlogsvoering ernstige risico's voor burgers met zich mee kan brengen. Dit is met name het geval omdat het gebruik van AI de snelheid en de schaal van oorlogsvoering kan versnellen, de onvoorspelbaarheid kan vergroten en de menselijke controle over het gebruik van geweld kan verminderen. Internationale regelgeving kan garanderen dat het gebruik van AI niet leidt tot meer burgerslachtoffers en tot meer schendingen van het oorlogsrecht.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
Het huidige partijprogramma ijvert reeds voor een "internationaal verbodsverdrag" op dergelijke volledig autonome wapensystemen, waartoe onze parlementsleden ook al parlementaire initiatieven hebben genomen. Het congresvoorstel heeft uitdrukkelijk niét als doel deze standpunten te herroepen, maar wel om ze te herbevestigen en aan te vullen. Het voorstel doet dit door de urgentie van internationale afspraken hierrond te benadrukken, gezien de razendsnelle ontwikkelingen op dit vlak en het feit dat (verbods)verdragen het meest eenvoudig hun volwaardig effect kunnen bereiken vóórdat de technologie massaal wordt ingezet. Bovendien trekt het de inhoud breder dan louter een "verbod op volledig autonome wapensystemen", gezien de risico's die onder meer het Rode Kruis identificeert, breder gaan en ook daar heldere afspraken vereisen.
Het voorstel
8 - Vredeskracht - De Belgische overheid voert een vrijwillige betaalde burgerdienst in voor jongeren in essentiële maatschappelijke sectoren
Toelichting
Deze vrijwillige betaalde burgerdienst moet georganiseerd worden naar analogie met de vrijwillige betaalde legerdienst voor jongeren, zodat ook andere essentiële maatschappelijke sectoren in de focus kunnen worden gesteld. Zo krijgen jonge mensen kans om hun horizon te verruimen, verbinding aan te gaan, zich te engageren en weerbaarheid op te bouwen, in een zeer concrete vorm van vredesopvoeding. Door helder in kaart te brengen in welke sectoren hier baat bij hebben en een duidelijk maximaal aantal deelnemers te leggen, zorgen we ervoor dat deze burgerdienst enkel wordt ingezet in sectoren waar er ook echt een meerwaarde geboden kan worden.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
Dit is een nieuw voorstel, op dit moment bevat ons programma geen voorstellen rond betaalde burger- of legerdienst.
Het voorstel
9 - België moet de middelen voor ontwikkelingssamenwerking en diplomatie evenredig mee laten stijgen met de uitgaven voor defensie. Als de uitgaven voor defensie terug dalen, blijven die van ontwikkelingssamenwerking en diplomatie minstens vastgeklikt op hetzelfde niveau.
Toelichting
Onze wereld kent het hoogste aantal gewapende conflicten sinds de Tweede Wereldoorlog. Honderden miljoenen mensen lijden onder dit geweld. Terwijl de uitgaven voor defensie wereldwijd enorm stijgen, staan de middelen voor ontwikkelingssamenwerking onder druk, met alle menselijke gevolgen van dien. Het voorstel gaat uit van de logica dat wanneer het aantal conflicten in de wereld toeneemt en wanneer landen meer inzetten op defensie, zeker ook de nood aan conflictpreventie en ontwikkelingssamenwerking stijgt. We willen dat de stijging van de defensie-uitgaven sinds 2024 doorgerekend wordt in stijgende budgetten voor ontwikkelingssamenwerking en diplomatie. Het voorstel zou België dit jaar al dicht bij de 0,7% van het BNI (Bruto Nationaal Inkomen) voor ontwikkelingssamenwerking brengen. De koppeling werkt niet in de omgekeerde richting: de noden en verantwoordelijkheid voor ontwikkelingssamenwerking en diplomatie blijven, zelfs als de defensie-uitgaven dalen. In een breed veiligheidsbeleid bieden ze samen het hoofd aan groeiende uitdagingen zoals oorlog, klimaatverandering, ongelijkheid en schendingen van de mensenrechten.
Wat verandert dit ten opzichte van het huidige partijprogramma?
In het verkiezingsprogramma voor 2024 pleit Groen ervoor om "het budget van ontwikkelingssamenwerking te doen stijgen tot 0,7% van het BNI, conform de internationaal afgesproken norm." Ook stelt het programma dat er bijkomend moet geïnvesteerd worden in diplomatie. Tegelijkertijd stelt het programma dat een eenzijdige fixatie op de 2% NAVO-norm voor België niet wenselijk is en in verhouding moet worden gezien met andere internationale verplichtingen, zoals de 0,7% voor internationale solidariteit en de klimaatdoelstellingen. Daarbij laat het programma ruimte voor veranderende defensiebudgetten wanneer er geopolitieke veranderingen plaatsvinden. Het congresvoorstel biedt op deze manier een concretisering van het standpunt rond investeringen in diplomatie en ontwikkelingssamenwerking, herbevestigt onze toewijding aan de internationale afspraak van 0,7% voor internationale solidariteit en maakt duidelijk dat de verhoudingen tussen de uitgaven voor diplomatie, internationale solidariteit en defensie op dit moment niet in evenwicht zijn.