Opinie: Klimaatbranden voorkomen begint niet bij de brandweer, maar bij klimaatbeleid

Wie beweert dat Vlaanderen beter gewapend is tegen de klimaatverandering dan Wallonië, verwart geluk met beleid.

Dit opiniestuk verscheen op 18 augustus 2026  op Knack.be

‘De verschrikkelijke brand in de Hoge Venen zorgt ervoor dat er vele hectares aan natuur sneuvelen. Maar het is meer dan dat’, schrijft Mieke Schauvliege (Groen). ‘Ze legt ook een ongemakkelijke waarheid bloot: we onderschatten nog altijd hoe kwetsbaar we zijn voor de gevolgen van de klimaatcrisis.’

Ministers en meerderheidspartijen wijzen graag naar de Blue Deal als bewijs dat Vlaanderen de klimaatuitdaging ernstig neemt. Maar een beleidsplan maakt nog geen klimaatstrategie. En een slogan beschermt ons niet tegen droogte, hittegolven, overstromingen of natuurbranden. De realiteit is dat Vlaanderen geen geloofwaardig beleid heeft dat ons voorbereidt op de gevolgen van de klimaatverandering. We doen te weinig om onze uitstoot terug te dringen. Maar ook voor klimaatadaptatie — ons aanpassen aan wat al onvermijdelijk is — ontbreekt het aan ambitie, samenhang en urgentie.

Een afzonderlijk Vlaams klimaatadaptatieplan is er niet meer. De regering besliste om klimaatadaptatie voortaan te verwerken in bestaande plannen en projecten. Dat klinkt efficiënt. Maar in de praktijk betekent het vooral: geen duidelijke doelstellingen, geen heldere verantwoordelijkheden en geen extra middelen. Wie klimaatbeleid overal een beetje in verwerkt, dreigt het uiteindelijk nergens echt te doen. En dat zien we.

Infrastructuur zonder klimaatbril

Kijk naar de nieuwe zeesluis in Terneuzen. Na jaren bouwen, openden de Belgische en Nederlandse koning een indrukwekkend infrastructuurproject dat de toegang tot de haven van Gent voor decennia moet verzekeren. Miljarden gingen naar grotere scheepvaartcapaciteit. Maar een fundamentele vraag kreeg onvoldoende aandacht: waar halen we het water vandaan? De nieuwe sluis heeft veel water nodig, net op het moment dat droogte en waterschaarste toenemen. In het havengebied, de omliggende landbouwgronden en waardevolle natuurgebieden groeit de bezorgdheid over verzilting. Nu al werd een drie keer hoger zoutgehalte op het kanaal gemeten (9500 mg/l ) dan goed is (norm is 3000 mg/l) is.

Bij een te laag waterpeil zal Nederland bijkomend zout Scheldewater in het systeem brengen om de scheepvaart te blijven verzekeren, waardoor het water nog zouter wordt. De impact op de verzilting van de Moervaart, andere zijwaterlopen en omliggende poldergebieden zal gigantisch zijn. De gevolgen voor natuur, landbouw en industrie aan Vlaamse zijde kunnen aanzienlijk zijn. Dit is wat er gebeurt wanneer klimaatverandering geen uitgangspunt van beleid is, maar een aandachtspunt achteraf. Klimaatadaptatie betekent niet dat je na een ramp de schade probeert te beperken. Het betekent dat je vóór de eerste steen wordt gelegd rekening houdt met de risico’s van morgen.

Natuur als klimaatverzekering

Ook onze omgang met veengebieden toont hoe slecht Vlaanderen is voorbereid. Veen is een van de krachtigste bondgenoten in de strijd tegen de klimaatcrisis. Het slaat enorme hoeveelheden koolstof op, houdt water vast tijdens droogte en vormt een natuurlijke buffer tegen extreme weersomstandigheden. Toch is meer dan 90 procent van de Vlaamse veengebieden verdwenen en alle bestaande veengebied is uitgedroogd. Herstel zou dus een topprioriteit moeten zijn. Maar Vlaanderen heeft nog altijd geen degelijk veenherstelplan. Dat plan zou deel uitmaken van een ruimer natuurherstelplan. Alleen blijft ook dat uit.

Wetenschappers waarschuwen al jaren voor de gevolgen van verdroging, terwijl concrete maatregelen op zich laten wachten. De brand in de Hoge Venen maakt die paradox pijnlijk zichtbaar. In Wallonië brandt een van de grootste aaneengesloten veengebieden van Europa. In Vlaanderen zal een brand van duizenden hectaren wellicht minder snel uitbreken. Maar niet omdat wij beter voorbereid zijn. Integendeel: we hebben eenvoudigweg veel minder grote, aaneengesloten natuurgebieden over.

Wie beweert dat Vlaanderen beter gewapend is tegen de klimaatverandering dan Wallonië, verwart geluk met beleid. Dat de Zegge of andere kwetsbare natuurgebieden vandaag niet in lichterlaaie staan, betekent niet dat ze veilig zijn. Ook daar dalen de grondwaterstanden, houdt de verdroging aan en nemen hitte en brandgevaar toe.

Geen tijd meer voor uitstel

De klimaatcrisis vraagt meer dan goede intenties. Ze vraagt keuzes. Droogte, bosbranden, hittegolven en overstromingen treffen Vlamingen en Walen. We hebben samenwerking nodig, en vooral veel meer ambitie.  We lopen achter op het vlak van uitstootreductie, natuurherstel, waterbeheer en klimaatadaptatie. Een welvarende regio als Vlaanderen zou één norm moeten hanteren: nul tolerantie voor klimaatschade die we kunnen voorkomen. Niet achteraf uitleggen waarom een ramp onvermijdelijk was, maar vooraf alles doen om haar risico’s te verkleinen. De brand in de Hoge Venen is een waarschuwing voor iedereen die denkt dat klimaatverandering iets van later is. De vraag is niet of Vlaanderen al voldoende inspanningen levert. De vraag is of we bereid zijn de inspanningen te leveren die nog nodig zijn.